— 100 — 
Het eenige wat mij toen te doen stond, was zooveel mogelijk 
materiaal van de meest verschillende plaatsen te verzamelen, in de 
hoop dat dit mij bij nader onderzoek te Buitenzorg, in staat zou 
stellen een inzicht te verkrijgen in de oorzaak der ziekte. 
Intusschen werd deze hoop niet verwezenlijkt. Het in alcohol 
medegebracht materiaal vertoonde geheel hetzelfde als hetgeen ik 
levend in Menado onderzocht, maar van dierlijke parasiet of schimmel 
was nergens een spoor te vinden. 
Wat mij dus omtrent de ziekte bekend werd, is het volgende: 
Het afsterven der boomen begint met het meestal plotseling 
verwelken van den geheelen boom of van een gedeelte daarvan (en 
dan steeds de top) ; dat verwelken en verdrogen duidt op een storing 
in den waterstroom, die zooals bekend is van de wortels door het 
houtlichaam naar de bladeren gaat. 
Het afsterven heeft uitsluitend gedurende den natten moesson 
plaats, en houdt op zoodra de droge moesson aanvangt. 
Het afsterven der boomen gaat steeds gepaard met, en wordt 
voorafgegaan door, het plaatselijk afsterven van de bast, zonder dat 
dit echter van buiten af zichtbaar is. Het afsterven, kenbaar aan 
een donkerbruine verkleuring, begint in het cambium en in de jongste 
hout- en bast-elementen en gaat van daar af naar buiten toe voort 
tot de geheele bast dood is. Blijkbaar worden van uit het cambium 
ook de mergstraal- en houtparenchymcellen aangetast, en daaruit 
zou de gomvorming in de houtvaten verklaard kunnen worden, 
evenals de vertraging van den waterstroom, die direct tot het ver- 
welken moet leiden. 
- De ziekte verspreidt zich van een bepaald punt in den bast naar 
alle zijden, maar verreweg het snelst naar beneden toe. Zij begint 
zeer waarschpnlijk steeds boven den grond en dus niet aan de 
wortels. 
In den dooden bast nestelen zich vaak witte mieren en torretjes, 
die echter met de ziekte in geen het minste verband staan. 
Ik nam deze ziekte waar in de Minahassa en op Grroot-Sangi ; op 
Siauw en op de Banda-eilanden komt zij niet voor. 
Vervolgens vertoont zij zich hoogst waarschijnlijk ook in Priaman 
(Padangsche Bovenlanden), in Deli en misschien ook elders. 
