118 
aan de zuidkust van het eiland Ceram (trouwens de eenige plaats 
op geheel Ceram waar noten gekweekt worden). Te meer opmer- 
kelijk is dit nog omdat, zooals wij zagen, het kleine eilandje N’oesa- 
laut, dat slechts door een zeestraat van 6 K.M. breedte van Saparoea 
gescheiden is, de ziekte wel voorkomt, hoewel de aanplant aldaar 
zeker niet ouder is dan die van Saparoea. Zoo telt men in de 
negorij Titiwai slechts 23 vruchtdragende hoornen en op geheel 
Noesa-laut slechts 54 en toch gingen ook hier veel vruchten wit 
open ; van één boom verkreeg men zelfs wederom niet veel anders dan 
onrijpe noten. Alle deze hadden de bekende zwarte vlekken. 
Omtrent het al of niet voorkomen der ziekte op het eiland Haroe- 
koe (gelegen tusschen Saparoea en Ambon) is mij niets bekend, 
daar ik dat eiland niet bezocht heb. 
Nu is het echter mogelijk dat de ziekte op Saparoea nog slechts 
zóó sporadisch voorkomt dat ik ze daardoor niet gevonden heb. Op 
het erfpachtsperceel Awaija, waar de notenboomen een gesloten 
aanplant vormen, zag ik geen enkele noot met een zwarte vlek, 
en ook verzekerde de administrateur mij er nooit een gezien te 
hebben. 
In de Minahassa zeide men dat de ziekte er niet heerschte in de 
eerste jaren nadat de eerste boomen begonnen vrucht te dragen. 
Zooals men weet, dateert het begin der particuliere cultuur aldaar 
van omstreeks 1845; in 1854 daarentegen werd eerst met de volkscul- 
tuur begonnen. Volgens mondelinge berichten schijnt de ziekte in 
de Afdeeling Tondano voor het eerst waargenomen te zijn omstreeks 
1873 of 1874, maar toen was zij reeds sedert korten tijd bekend 
in de aangrenzende Afdeeling Tonsea. 
Na die jaren echter trad de ziekte met steeds toenemende hevig- 
heid op, en breidde zij zich tevens gaandeweg over de geheele 
Minahassa uit. 
Daar die verwoestingen van een deel van den oogst dus nog niet 
van zoo zéér langen tijd geleden dagteekenen, laat het zich verklaren 
dat de geïnteresseerden met toenemende belangstelling de voortgang 
der ziekte volgden, en zich ten slotte hoe langer hoe meer veront- 
rustten, vreezende dat de notencultuur door haar met volledigen 
ondergang bedreigd werd. Dit was ook de aanleiding dat enkele 
