123 
tijden (droge moesson) zou dit echter niet meer dan een SO^’/o bedragen. 
Over het geheele jaar berekend zou ongeveer de helft der vruchten 
door wit openspringen teloor gaan. 
Hoe onnauwkeurig deze cijfers uit den aard der zaak ook zijn, 
zoo geloof ik, naar hetgeen ik zelf zag, dat zij niet buitengewoon 
overdreven zijn. Ook ik meen dat het zeer goed mogelijk is dat 
gemiddeld een 30 a 40°/o van den oogst geheel verloren gaat aan 
kèrang moeda. 
Enkele globale cijfers die ik kon verzamelen mogen hier volgen : 
Een notentuin, toebehoorende aan een Inlandsch hoofd in de 
Minahassa, bracht volgens zeggen van den eigenaar vroeger, n.1. 
vóór dat de ziekte er heerschte, 25 tot 30 pikol noten per maand 
op, doch nu is dit gedaald tot ongeveer 12 pikol. 
Een andere tuin, in de nabijheid van den vorigen, aan een ander 
hoofd toebehoorende, leverde vroeger eveneens ongeveer 30 pikol 
per maand, maar thans, in den drogen tijd niet meer dan 8 en in 
den natten tijd zelfs niet meer dan 1 a 2 pikol per maand. 
Op Groot-Sangi werden vroeger dagelijks wel 10.000 noten 1® soort 
per dag binnen gebracht, en thans gemiddeld niet meer dan een duizend- 
tal. De overigen worden als gewoonlijk óf niet geoogst, als zijnde zonder 
waarde, óf zij leveren slechts een inferieur product ; zonder de ziekte 
zouden echter alle deze ook als noten eerste soort binnengekomen zijn. 
Voor de Banda-eilanden zijn dergelijke vergelijkende cijfers niet 
op te geven want, aangezien niemand zich den tijd herinnert dat de 
vruchten niet onrijp opensprongen, kan niemand dus vergelijkingen 
maken tusschen vroegere tijden, toen de ziekte er nog niet heerschte, 
en thans. Uit andere gegevens zullen wij echter spoedig zien dat 
ook daar de ziekte groote verliezen aanbrengt. De administrateurs, 
tevens eigenaren of medeëigenaren van de perken Beneden-Dender, 
Keizerstoren en Simonwal stonden mij, op mijn verzoek, hunne maan- 
delijksche oogststaten, over verschillende jaren loopende, welwillend 
ten gebruike af. Van deze gegevens wensch ik hier dankbaar gebruik 
te maken. 
Die gegevens worden aldus verkregen : Telkens wanneer op 
de perken der Banda-eilanden de pluk wordt binnengebracht, dus 
één of tweemaal daags, worden de noten geteld waarbij dan de 
