— 139 — 
Er is echter naar het mij toeschijnt nog een tweede middel dat 
helpen kan de schade door den ziekte veroorzaakt allengs te doen 
verminderen, nl. door aan de schimmel zooveel mogelijk de voor- 
waarden voor haar ontwikkeling te ontnemen . Deze voornaamste 
voorwaarde is, zooals wij reeds zagen, de vochtigheid der lucht ; daar- 
om komt het mij voor van veel belang te zijn dat er gezorgd wordt 
dat deze in de tuinen zoo gering mogelijk zij. Reeds vroeger bij 
de beplanting der tuinen werd er gezegd dat de notentuinen voor 
het meerendeel te dicht beplant en te veel beschaduwd waren. Hier- 
door vooral wordt de vochtigheid der lucht vergroot, omdat de zon 
dan niet voldoende in de tuinen schijnt en de bodem te lang vochtig 
blijft. Het planten op de juiste afstanden, 24 voet minstens, en het 
zooveel mogelijk afzien van schaduwboomen (zonder echter weg te 
nemen, de noodige boomen ter beschutting tegen geregelde winden, 
mits ook deze tot een minimum beperkt worden) zou m.i. daarom 
een zeer werkzaam middel zijn om de schade die de ziekte veroor- 
zaakt, meer en meer te beperken. 
Ook bij thans bestaande tuinen komt in dit opzicht het voordeel 
van ruim en licht planten voor den dag. Wij haalden reeds het 
voorbeeld aan van Siauw, waar de boomen voor het meerendeel zeer 
ruim en zonder schaduw geplant zijn, en waar men de ziekte dan 
ook op verschillende plaatsen te vergeefsch zoekt. Onmiddellijk 
daarnaast echter, waar de boomen dichter opeen staan zoodat de 
takken in elkander gegroeid zijn, was het wit openspringen en de zwarte 
vlekken bij verscheidene vruchten waar te nemen. Een duidelijker 
aanwijzing van het nadeelige van te dichte beplanting en te veel 
schaduw kan wel nauwlijks verlangd v/orden. 
Evenzoo ziet men aan de enkele boomen, die bijv. in de Minahassa op 
de erven den negorijlieden staan, en die geen de minste schaduw ge- 
nieten, uiterst weinig zieke vruchten, terwijl kleine aanplantingen in de 
buurt, waar de boomen soms tot op 6 voet afstands van elkander staan (er 
staan dan alzoo ongeveer 16 maal meer boomen op dan eigenlijk moet)? 
gemiddeld de helft van den jaarlijkschen oogst geheel verloren gaat. 
Bovendien zullen wij bij de andere schimmelziekten zien dat deze 
evenzeer in ruimer beplante en lichtere tuinen veel minder ver- 
woestingen aanrichten dan in de dicht beplante. 
