— 180 — 
Van der Crab (1. c., blz. 17) vermeldt dat de noten ook wel 
gekalkt worden door ze in een ton te doen die met droge kalk 
gedeeltelijk gevuld is, en daarna om een as gewenteld wordt. 
2® het natte kalken. Hierbij worden de noten in een dikke brij 
van versch gebluschte kalk (met zeewater) gebracht, er eenigen 
tijd in gelaten (van der Crab, 1. c. blz. 16, zegt dat zij zelfs drie 
maanden lang in dat mengsel vertoeven) er daarna uitgeschept en 
op bamboe-horden gelegd om af te lekken. Daarna worden zij op 
den vloer in niet te hooge hoopen uitgelegd om te drogen. In 
Banda zag ik dat de noten met mandjes in de brij gedompeld werden ; 
men liet ze dan een oogenblik uitlekken om ze daarna op een hoop 
te werpen, waar zij bleven liggen tot zij droog waren. 
3° het natte kalken en zweeten, De noten worden dan op dezelfde 
wijze als bij 2® in dikke kalkbrij gedompeld, maar daarna niet op 
hoopen te drogen gelegd, maar in groote en diepe, gesloten bakken 
gebracht om er gedurende een 6-tal weken te „zweeten” (zie o. a. 
Yalentijn, 1. c., III, blz. 13). Dit moet wel een soort fermentatie- 
proces geweest zijn, maar wat er gebeurde en waarom het gebeurde 
zal wel niemand geweten hebben. 
Warburg zegt dat nog slechts de tweede wijze van kalken thans 
in de Molukken toegepast wordt, hetgeen met mijn ervaring over- 
eenkomt, daar ook ik deze methode zag gebruiken. De vraag werd 
wel eens geopperd of de kalkbrij met zee- dan wel met zoet water 
aangemengd moest worden, want door het algemeene gebruik daarbij 
op Banda van zeewater, schijnt men daaraan bepaalde voordeelen te 
hebben willen toeschrijven. Intusschen komt het mij voor dat men 
op Banda slechts daarom zeewater gebruikte, omdat men er dit 
slechts voor het opscheppen heeft, daar alle paggers dicht aan zee 
gelegen zijn. Zoet water in grootere hoeveelheid is daarentegen op de 
Banda-eilanden niet zoo gemakkelijk te krijgen, daar er nauwlijks 
eenige riviertjes zijn (en die zijn dan nog van geringe beteekenis; 
op Rhun zijn er zelfs in het geheel geen, en ook geen enkele bron 
zooals wij reeds vroeger opmerkten), en in geen geval is er bij eiken 
pagger ook een riviertje te vinden. 
Hoewel de gewoonte van het kalken der noten wel eens wordt 
toegeschreven aan den wensch om haar hun kiemkracht te ontnemen 
