— 219 
een sterke rijzing tot ongeveer 6800 pikol. Van 1850 tot 1874 kwam 
er niet veel verschil in de gemiddelde productie; zij bleef ongeveer 
12500 pikol. Slechts het jaar 1860 kenmerkte zich door een bui- 
tengewoon groote oogst van ruim 20.000 pikol, want Penang en Sin- 
gapore waren toen op hun hoogste punt gekomen ; doch toen deze 
plotseling door het afsterven der boomen buiten mededinging kwa- 
men, daalde de productie in enkele jaren tot op meer dan de helft; ver- 
volgens steeg zij echter weer tot op ongeveer het vroegere gemid- 
delde. 
Later nemen de oogsten slechts toe, en zelfs zeer sterk: in het 
tijdvak 1875 — 1884 tot 21000 pikol, en in 1885 — 1894 tot 25700 pikol. 
De meerdere productie der Banda-eilanden, zoowel als de beginnen- 
de en steeds stijgende oogsten van andere streken vormen de oor- 
zaak van die toename, die ook zeker in de naaste toekomst niet 
zal ophouden. De uitbreiding die o.a. in de Minahassa voortdurend 
aan de cultuur gegeven werd en waardoor met elk jaar een groot 
aantal boomen voor het eerst gaat dragen, is ons daar borg voor. 
Voorraad i). 
De geringste voorraden waren aanwezig in 1840 en 1848, nl. 350 
en 475 vaten, doch daartusschen lag een maximum van niet minder 
1) De voorraad-cijfers zijn ontleend: 
van 1840—1870: aan de opgaven die ik ontving van de Factorij der Ned.-Handel- 
Maatschappij te Batavia. De voorraadwerd opgegeven in aantal 
vaten: daar hun gewicht echter onbekend is zoo bezitten deze 
getallen geen volkomen, maar toch wel een zeer benaderde 
nauwkeurigheid ; 
van 1875—1897: aan het jaarlijksche Overzicht over de Handel in Specerijen, uit- 
geven door den Heer W. F. Westermann te Amsterdam. Van 
1875 — 1892 vindt men die voorraden in Nederland opgegeven 
in aantallen vaten en kisten. Ik heb deze te samen moeten 
nemen, en wel zoowel die «onverkocht” waren, als die «op 
cedul” stonden. Daar het gewicht der vaten en kisten wederom 
onbekend is, geeft ook de lijn in die jaren de voorraden slechts 
bij benadering aan ; van 1892 — 1897 worden de voorraden opge- 
geven in kilo’s, bruto, en wel te samen aan de markten in 
Nederland., te Bonden en te New-York. 
Daar deze drie lijnen van de voorraden alzoo op geheel verschillende basis 
berusten, is het duidelijk dat men ze niet onderling mag vergelijken. Het 
bijna samenkomen der lijnen in 1892 is dus uitsluitend toevallig. 
