— 52 — 
omdat de koelie’s der naast liggende velden niets met de ver- 
zorging van de proefplanten te maken hadden en er dus ook 
geen aanleiding voor infectie bestond. En verder heeft de aanleg 
van een pad van 1 M. breedte ongetwijfeld er toe bijgedragen, 
dat infectie door het meespoelen van virus met het regenwater 
tot binnen het bereik der wortels van de proefplanten onmogelijk 
was. Met het oog op het voorkomen van die ééne zieke plant, 
midden in een veldje van het proefterrein en welke ziekte zich 
eerst laat geopenbaard heeft, wil ik de veronderstelling wagen, 
of die dan wellicht niet veroorzaakt is geworden door een insect, 
dat eerst een zieke plant heeft aangevreten en daarna de 
hier bedoelde plant geïnfecteerd heeft; want het bleek mij, dat 
de vlekziekte, die hier voorkwam, de planten niet vrijwaart 
voor insectenschade. 
§ 4. Een andere opmerking is van meer algemeenen aard en 
heeft betrekking op de meerdere of mindere wenschelijkheid om 
tusschen de vakken van een proefveld al dan niet scheid ingspaden 
aan te leggen. 
Voor de tabaksproefvelden zijn ‘zulke padenonvoorwaardelijk 
noodig, behalve om de redenen, door mij reeds in het plan 
medegedeeld, nu ook om de volgende, die tijdens de proefneming 
duidelijk voor den dag zijn gekomen. Vooreerst kan de ontwik- 
keling der planten in een tropisch klimaat zoo groot worden, 
dat het onmogelijk is, zonder pad de planten, die meestal meer 
dan manshoogte bereiken, op de verschillende vakken te verge- 
lijken en goed waar te nemen. 
Verder beletten de paden, (zie Teysmannia) niet alleen, dat bij 
hevige regens bovengrond, en event. ook de gebruikte meststoffen, 
worden weggespoeld naar vakken, waar ze niet thuis hooren, 
maar bovendien is bij deze proefneming voor den dag gekomen, 
dat zij vrij zeker een verbreiding van op naburige velden 
heerschende ziekte kunnen tegenhouden, omdat de weggebroken 
zieke toenassen enz. bij de zieke plant op den grond geworpen, 
ver genoeg verwijderd blijven van de proefplanten, dan dat door 
toestrooming van regenwater, dat door aanraking met zulke 
