— 71 — 
boomstamiiion, waaraan de strucLuur nog duidelijk te herkennen 
is, wijzen op de tijden, toen het land met langzaam stroomend 
of geheel stilstaand water bedekt was en een pajaplanten-formatie 
zich ongestoord vormen kon ; de uit zandige mineraalfragmenten 
gevormde hoogere lagen wijzen weer op een tijd, waarop de 
waterafvoer zich verplaatst had en snelstrooniende rivieren of 
beken, de rust kwamen verstoren en met een dikke zandlaag 1) 
de paja op hun ))eurt weer bedekten en de verdere ontwikkeling 
voor goed belemmerden. (Wellicht heeft ook een aan de Oostkust 
van Sumatra waargenomen bodemophefïing, hierbij een rol 
gespeeld). 
Hierdoor wordt het ook verklaard, waarom men in Beneden- 
Deli nimmer zulke groote hoeveelheden humus in den bodem 
vindt, als op de hooger gelegen roode of zwarte grondsoort. 
(Ik zonder hier de paja’s uit, omdat zij door hun afwijkende 
wijze van ontstaan hier niet in aanmerking komen). Behalve 
dat de ligging en de gesteldheid van den bodem er anders zijn, 
maakt ook de samenstelling van den grond in verband met den 
hoogen grondwaterstand, dat de ontwikkeling van een diep in 
den grond doordringend wortelnet, als regel, nimmer wordt 
aangetroffen, zoodat men een dunne bovenlaag vindt, soms zelfs 
vrij rijk aan humus, maar onmiddellijk er onder een meestal 
verzuurde dichte kleilaag. Naarmate het land echter in cultuur 
is genomen, komt hierin verbetering en vindt, zoowel door de 
bewerking als ook door meerdere toegankelijkheid van den 
ondergrond voor plantenwortels een betere vermenging van de 
organische en de anorganische bodembestanddeelen plaats. Het 
gemakkelijk opneembare phosphorzuur, dat zich in het slib 
bevindt, werd dus slechts voor een gering deel door de planten 
verbruikt en veranderd in phosphorhoudende organische verbin- 
dingen, die in humus voorkomen, maar, wat er verder in den 
1) In samenhang met eene dergelijke formatie krijgt ook de destijds door 
mij gegeven verklaring van de geringe hoeveelheid humus in alluvialen zand- 
grond, eene uitbreiding en wel zoodanig, dat de bodem herhaaldelijk bij over- 
strooming met zand bedekt kan worden en dus de grond relatie! armer 
wordt aan humus, Meded. XXVI. 
