— 116 — 
hebben aan dezelfde ziekte geleden, hoewel andere planten in 
de onmiddellijke nabijheid ervan verschoond bleven. 
Het beeld, dat de zieke plant boven den grond vertoont is 
geheel hetzelfde als van tabak, waar de wortels niet function- 
neeren ; graaft men dan ook voorzichtig het wortelnet der zieke 
planten uit, dan is deze over zijn geheele oppervlak donkerbruin 
gekleurd en grootendeels verrot; de zijwortels zijn verdwenen 
of aangetast en alleen hoog in de aanaarding vindt men enkele 
kleine, witte nog functionneerende zij worteltjes. Het uiterlijk 
vertoont groote overeenkomst met een afbeelding van zieke 
koffiewortels, die voorkomt in een mededeeling over het koffie* 
aaltje van Professor Zimmermann, en waaraan ik volledigheids- 
halve ook de volgende beschrijving ontleen: „de pen wortel was 
„tot meer of minder dicht aan den wortelhals verrot ; hetzelfde 
„geldt ook van de meeste haarwortels, slechts bij eenige vonden 
„wij dicht aan den wortelhals nog eenige gezonde zijwortels’'. 
Bij de wortels der tabak van Kriau maakte het den indruk, 
alsof de wortels eerst afgestorven waren en er daarna verder 
een rottingsproces was ingetreden. Of in dit geval ook aal tj es- 
ziekte de eerste ziekte-oorzaak is geweest, is mij niet bekend, 
omdat ik niet in de gelegenheid was microscopisch de zieke 
wortels te onderzoeken en er van de bekende, met het onge- 
wapende oog waarneembare, verdikkingen op de wortels geen 
meer te zien waren, omdat het rottingsproces te ver gevorderd 
was. Geheel in overeenstemming met het geïsoleerd optreden 
der ziekte, alleen en overal op de plaats waar andere bibit is 
geplant dan in de omgeving, is de veronderstelling, dat de jonge 
plantjes reeds op het kweekbed geïnfecteerd zijn geworden. 
Neemt men echter in aanmerking, dat door den Administrateur 
opzettelijk voor deze proef groote en krachtige ontwikkelde 
bibit van elders is gebruikt, dan is het bijna niet te begrijpen 
dat zulke krachtige jonge planten aangetast zouden kunnen zijn ; 
toch is dit niet onmogelijk, want in den aan vang zijn de kenmer- 
ken van de ziekte niet dan alleen door microscopisch onderzoek 
waarneembaar. Zijn de gebruikte bibits echter geheel gezond 
geweest, dan kan misschien de aanleiding tot het algemeen 
