56 
voorzeker veel zeldzamer voorkomt dan die van uil de cellen. Hierbij 
moet men echter niet vergeten dat ik voor al deze onderzoekingen 
bijna uitsluitend flink ontwikkeld en gezond uitziend riet gebruikte. 
Ontwikkeling van uit de intercellulairen nam ik nooit waar. 
De beschreven waarnemingen wijzen er dus op dat de slijmvormende 
bacteriën althans in hoofdzaak afkomstig zijn uit de cellen en niet 
uit de vaten. Een bewijs daarvoor leveren deze resultaten nog niet, 
en wel omdat de bacteriën, welke zich in de cellen blijken te ont- 
wikkelen, ook bij het snijden van af andere plaatsen naar die cellen 
kunnen overgebracht zijn. Hierbij moet men echter acht blijven geven 
op bet resultaat van onze boven beschreven cultuurproeven waarbij 
het bewijs geleverd werd dat die bacteriën noodzakelijk afkomstig 
moeten zijn uit het inwendige van den rietstok. 
Aan de hand van de zooeven verkregen aanwijzing moeten wij nu 
trachten te bewijzen, dat de bacteriën inderdaad van uit de cellen 
afkomstig zijn, hetgeen slechts dan geheel overtuigend kan geschieden, 
wanneer wij in staal zijn aan te toonen dat die bacteriën (of hunne 
sporen) ook in de ongeschonden cellen voorkomen. 
De grootste omzichtigheid is hierbij echter noodzakelijk, niet alleen 
omdat het mikroskopisch onderzoek zelf reeds van minutieusen aard is, 
maar vooral ook omdat men in de bacterien-literatuur herhaaldelijk 
mededeelingen aantreft omtrent het voorkomen van bacteriën in levende 
plantencellen, welke meeningen echter steeds bleken te berusten op 
zóó weinig betrouwbare onderzoekingen, dat men bij deze onderzoe- 
kingen de grootste voorzichtigheid moest in acht nemen. 
Mij is dan ook uit de literatuur geen enkel goed geconstateerd 
geval bekend van het voorkomen van bacteriën in levende cellen, 
terwijl de laatsten zich daarbij als geheel gezonde cellen gedroegen. 
Het gevolg van deze weinig voldoende onderzoekingen is dan ook 
juist geweest dat velen slerk zijn gaan twijfelen aan dat voorkomen 
van bacteriën in plantencellen. 
Hebben wij nu dus gezien dat in sommige, doch op verre na niet 
in alle, aangesneden cellen der rietslukken, 24 uur ongeveer na de 
koking, zich bacterienkolonies ontwikkelen, thans rijst de vraag : hoe is 
het op dat oogenblik mot de onderliggende cellen gesteld? 
