12 
In het slijm dat op de stukken riet te voorschijn komt bedraagt 
de lengte bijna altijd ongeveer 2.5 mikron en dezelfde lengte behouden 
ze wanneer men ze op gesteriliseerd riet overent (*) (fig. 1). In 
minder gunstige voedingsomstandigbeden, zooals op agar-bouillon neemt 
de lengle een weinig af, tot 2.0 mikron, terwijl de dikte nagenoeg onver- 
anderd blijft. In gunstiger condities daarentegen neemt de lengte van een 
aantal der staafjes zeer toe maar altijd vindt men er tevens vele die 
de gewone lengle behouden hebben. In gelatine-bouillon bedraagt de 
lengte tot 3.0 mikron, in gelatine-suiker-bouillon neemt de lengte tol 
6.3 en zelfs lot 9.0 mikron toe, en op gesleriliseerde aardappelschijfjes 
bedroeg zij van 2.5 tot 8 mikron. 
Een enkele maal zag ik op rietstukken welke op een der boven 
beschreven wijzen loebereid waren bacteriën optreden welke veel 
langer waren, zelfs tot 45 mikron toe, daarbij gebogen waren en 
zelfs lussen vormden (fig. 5); de dikte was wederom onveranderd, en 
bij overenlen van deze bacteriën op een gesteriliseerd schijfje aardappel 
(zie lal er p. 20 en volgg.) verkreeg ik weder de gewone, veel kortere 
vorm terug, een aanwijzing te meer dus dat men hier niet met een 
andere soort bacterie te doen had. 
Deze veranderlijkheid van de lengte der staafjes bij constant blijven 
van de breedte bij deze bacteriën is niets bizonders, daar dit ook door 
vroegere onderzoekers bij vele andere soorten gevonden waargenomen 
werd. 
In oude cultures treft men niet zelden bacteriën van geheel veranderden 
vorm aan ; zij zijn dan onregelmatig gezwollen en zouden bijna 
onherkenbaar zijn wanneer er niet levens lal van overgangen voorkwamen 
lusschen deze en de gewone staafjes. Dit zelfde verschijnsel is ook 
voor een aantal andere bacteriën bekend, en deze eigenaardig gevormde 
slaafjes worden tol de »Involutionsformen” gerekend, omdat zij onder 
abnormale omstandigheden ontstaan en wel in staafjes welke geen 
sporen vormen. 
Ten einde te doen zien dat de bacteriën, welke door mij in de 
(^) Alle de hier aangehaalde cultures zullen later (p. 18 en volg.) uitvoeriger besproken 
worden. 
