— 37 — 
planten. Dit verschil zoude echter moeilijk in cijfers te brengen 
zijn en ik heb ook hierop niet veel prijs gesteld, omdat men toch 
in het oog moet houden, dat alle planten door het groeien in 
de betrekkelijk kleine potten en het voor de proefnemingen noodige 
uit de potten nemen meer of min in ongunstige omstandigheden 
verkeeren en dikwerf ook eenigszins beschadigd worden, waardoor 
zij op den duur meer vatbaar worden voor de infectie. Misschien 
is dit ook de oorzaak, dat van de Liberia-planten allengskens zoo 
vele zijn geïnfecteerd. 
De grootere vatbaarheid der Java-planten wordt echter ook door 
de volgende proef zeer duidelijk bewezen: Op den 11 Aug. ’97 wer- 
den in denzelfden betrekkelijk groeten pot 5 Java- en 2 Libe- 
ria-planten gebracht tegelijk met eenen afstervenden en volgens het 
microscopisch onderzoek aaltjes bevattenden soelaman, die mij van 
eene koffieonderneming was toegezonden, voorts nog aaltjes bevat- 
tende worteldeelen van eenen andere soelaman en grond van aaltjes- 
plekken. Bij een eerste onderzoek op den 20 Oct., vond ik reeds 
in 3 van de Javaplanten Tylenchus Coffeae, in de Liberiaplanten 
echter niet. De planten werden na het onderzoek weder in de potten 
gezet en den 23 Nov. weder nauwkeurig onderzocht. Nu trof ik in 
alle 5 Javaplanten Tylenchus Coffeae aan, terwijl de beide Liberia’s 
een zeer gezond wortelstelsel bezaten en volkomen vrij waren van 
Tylenchus. Ik bracht nu de beide Liberia-planten op de plek, 
waar vroeger de Javaplanten gestaan hadden en plantte deze dicht 
erbij. Desniettegenstaande waren den 28/1-98 de beide Liberia- 
planten nog geheel zonder aaltjes, terwijl de Javaplanten bijna geene 
gezonde wortels meer bezaten en ook de boven den grond zich 
bevindende deelen begonnen aftesterven. 
Bij deze proeven werd opgemerkt, dat de ziekte altijd het eerst alleen 
jonge nog niet door eene kurklaag bedekte wortels aantast. Daar 
ik bij deze proeven gelegenheid had, zeer dikwijls het begin 
der infectie waartenemen, kon ik mij hiervan met groote zekerheid 
overtuigen. De geïnfecteerde wortels verliezen langzamerhand hare 
witte kleur, worden eerst geelachtig en later bruin. Deze kleur- 
verandering gaat dan voort naar de oudere worteldeelen, terwijl 
de het eerst geïnfecteerde worteldeelen afsterven en verrotten. Dit 
