I. DE NEMATODEN DER KOFFIE WORTELS. (II) 
1. Heterodera radicicola Greef in Brazilië en Java . 
Heterodera radicicola Greef, eene nematocle, die in talrijke ver- 
schillende planten der tropen en der gematigde zone, b. v. in tabak, 
pisang en klaver, dikwijls in zeer groote hoeveelheden optreedt, 
werd het eerst in Brazilië en later ook op Java in de koffiewortels 
waargenomen. Op dit oogenblik schijnt zij hier op Java echter niet 
meer in de koffiewortels voor te komen of daarin ten minste zeer 
zeldzaam te zijn. Althans heb ik Heterodera in de koffiewortels 
nooit kunnen aantoonen, ofschoon ik in de laatste jaren zeer groote 
hoeveelheden van meer of minder ziekelijke koffiewortels kon onder- 
zoeken. Desniettegenstaande is een kort overzicht der over het voor- 
komen dezer nematode in de koffiewortels voorhandene litteratuur, 
die in verschillende tijdschriften verstrooid is, niet geheel zonder 
belang. In aansluiting hieraan zullen dan nog eenige waarnemingen 
en proeven beschreven worden, die ik hier op Java met Heterodera 
radicicola heb gedaan. 
Over het voorkomen van nematoden in Brazilië werd het eerst 
door Jobert 1) eene mededeeling gemaakt. Volgens deze werd op 
verschillende koffieendernemingen der provincie Rio de Janeiro eene 
wortelziekte waargenomen, waarbij in de met knobbelachtige verdik- 
kingen voorziene wortels eene als „anguillule” aangeduide nematode 
kon aangetoond worden. Ofschoon Jobert daarvan geene nauw- 
keurige zoölogische beschrijving geeft, schijnt het mij toch ontwijfel- 
baar, dat de genoemde onderzoeker reeds de Heterodera radicicola 
heeft waargenomen. 
Eene uitvoerigere mededeeling over de Braziliaansche aaltjesziekte 
werd in het jaar 1887 door Goeldi 2) gepubliceerd. Dit werk 
1) Comptes rendus hebdom. 1878. T. 87 p. 941. 
2) Relatorio sobre a molestia do cafeeiro na provincia do Rio de Janeiro. 
(Archivos do Museu Nacional. 1887. Vol. VIII). 
Med. XXXVII. 
1 
