— 3 — 
in de verschillendste gedeelten van Java zijn waargenomen. Deze 
schijnen echter nooit mikroskopisch onderzocht te zijn. Dat daarin 
nematoden zouden aanwezig geweest zijn, wordt daardoor zeer 
onwaarschijnlijk, dat zich uit de bedoelde planten normale boomen ont- 
wikkeld hebben, wanneer slechts de knodsachtige verdikkingen bij het 
uitplanten verwijderd werden. Het schijnt mij niet mogelijk, dat hier- 
door aaltjes werkelijk in voldoende mate zouden te verwijderen zijn. 
Zooals reeds gezegd werd, heb ik tot nog toe Beter oder ar adici cola 
in de koffiewortels niet kunnen aantoonen. Dit is des te meer te 
verwonderen, daar ik dit aaltje op vele koffielanden in verschillende 
onkruiden, b. v. in den Wedoesan (Ageratum spec .), midden tusschen 
de koffie in zeer groote hoeveelheden kon waarnemen. In overeen- 
stemming hiermee is het mij ook niet gelukt bij eenige dienaan- 
gaande proeven koffieplanten kunstmatig met Heterodera te infec- 
teeren. Niettegenstaande dit negatief rusultaat schijnt het mij toch 
de moeite waard deze proeven te dezer plaats kort te beschrijven : 
Op den 8/ 12-1898 werden in bloempotjes geplant tezamen met afge- 
sneden wortelstukken van Coleus , die zeer talrijke door Heterodera ver- 
orzaakte aanzwellingen bezaten : 
I. 2 gezonde planten van Coffea arabica en een aflegger van Coleus. 
II. 2 gezonde planten van Coffea arabica. 
III. 1 aflegger van Coleus. 
Op den 11 2-1899 werden de planten uit de potten genomen en nauw- 
keurig onderzocht en wel met het resultaat, dat in alle Coleusplanten 
zeer talrijke Heterodera bevattende wortelaanzwellingen konden waarge- 
genomen worden, terwijl aan de 4 koffieplanten geen spoor van Heterodera 
te zien was. 
Er werden nu van de twee Coleusplanten de wortels afgesneden en 
in pot I en II gebracht en dan in ieder weder 2 van de 4 koffieplanten 
gezet. In pot III kwam daarentegen zonder toevoeging van oude Co- 
leuswortels een nog geheel onbewortelde aflegger van Coleus. Blijkbaar 
hadden de koffieplanten in dit geval veel meer kans besmet te worden 
dan de Coleus. Toch bleek bij het op den 8/5-1899 voorgenomen onderzoek, 
dat de 4 koffieplanten ook nu volkomen vrij van Heterodera gebleven 
waren, terwijl de Coleus weder zeer talrjjke aanzwellingen met Heterodera 
aan de intusschen gevormde wortels bezat. 
Yerder wil ik hier nog mededeelen, dat ik niet lang geleden 
2 landen in Midden-Java bezocht van waar vroeger Dr. Solt- 
