-• 4 — 
wedel materiaal tot onderzoek liad ontvangen. Mij werd ook 
verzekerd, dat hier vroeger aanzwellingen aan de koffiewortels aan- 
wezig waren, die volgens het onderzoek van Dr. Soltwedel door 
Heterodera radicicola waren veroorzaakt. Ik heb nu op deze onder- 
nemingen op verschillende plekken de eenigszins verdachte boomen 
van Java- en Liberiakoffie onderzocht, maar zonder ergens verdik- 
kingen of andere de aanwezigheid van Heterodera waarschijnlijk 
makende verschijnselen te kunnen waarnemen. De onderzochte 
boomen hadden ook allen een betrekkelijk goed ontwikkeld wortel- 
stelsel en waren blijkbaar niet door aaltjes beschadigd, met uitzon- 
dering van een op eene hoogte van c. 4500 voet gelegen plekje, 
waarop de Javakoffie uitstierf en in de wortels talrijke exemplaren 
van Tylenchus acutocaudatus gevonden werden. Heterodera heb ik 
ook in Midden-Java nergens in de koffiewortels aangetrofïen, 
ofschoon hier dikwijls in dicht aan koffietuinen grenzende tabak- 
velden zeer groote hoeveelheden van Heterodera te vinden waren 
en aan de tabakplanten zeer veel kwaad deden. 
Hoe het nu echter te verklaren is, dat Coffea arabica op het 
oogenblik op Java voor Heterodera radicicola niet vatbaar te zijn 
schijnt, ben ik niet in staat met zekerheid aan te geven. Men 
zoude het wel voor mogelijk kunnen houden, dat variaties in de 
hoedanigheden der koffiewortels hierbij eene rol spelen of dat hetgeen 
men Heterodera radicicola noemt, in werkelijkheid verschillende 
soorten of variëteiten zijn, waarvan slechts eene de koffiewortels 
aantast en dat deze soort of variëteit nu op Java niet of slechts 
zeer zeldzaam voorkomt. Het laatste schijnt mij bij de moeielijkheden, 
die juist bij het geslacht Heterodera het onderscheiden der ver- 
schillende soorten veroorzaakt, niet geheel uitgesloten. Natuurlijk 
is het echter ook zeer wel mogelijk, dat op bet voorkomen van 
Heterodera in de koffiewortels nog andere, tot nu toe onbekende 
oorzaken van invloed zijn. 
Met nadruk wil ik er echter nog op wijzen, dat, ofschoon het 
wel moeielijk is, de verschillende soorten van Heterodera te on- 
derscheiden, eene verwarring van een tot het geslacht Heterodera 
toebehoorend aaltje met een aaltje van een ander geslacht, bijv. een 
Tylenchus of Aphelenchus, zoodra men de verschillende ontwikkelings- 
