— 6 — 
stadiën bij elkaar heeft, voor iemand, die eenigszins met de gedaante 
der verschillende aaltjes bekend is, niet mogelijk is. Yooral is 
het volwassen wijfje van Heterodera , dat zooals in (Fig. 1, II) te 
zien is, bijna bol vormig is opgezwollen, van een wijfje van Tylen- 
chus (Fig. 1, III), dat evenals de overige ontwikkelingsstadiën eene 
palingvormige gedaante bezit, zeer gemakkelijk met volle zekerheid 
te onderscheiden. Men zoude dus zeker zeer onrechtvaardig han- 
delen, wanneer men wilde aannemen, dat mikroskopisten zooals 
Goeldi en Soltwedel zich in dit opzicht zouden vergist hebben. 
In ieder geval schijnt mij nu echter het in Midden-Java gedane on- 
derzoek daarom van eenig belang, omdat daardoor zeer onwaarschijnlijk 
wordt, dat de reeds sedert jareu plaats hebbende achteruitgang der 
Javakoffie in deze streken, zooals ik dikwijls heb hooren beweren, 
door dezelfde aaltjesziekte zoude veroorzaakt zijn, die vooral in 
de laatste jaren in Oost-Java aan de Javakoffie zooveel kwaad 
heeft gedaan. Van de negen landen, die ik kort geleden in Midden- 
Java kon bezoeken, heb ik slechts op de eene reeds genoemde plek 
aaltjes in de koffie wortels kunnen waarnemen, ofschoon de Java- 
koffie bijna overal een zeer kwijnend uiterlijk had. Voor zoover 
ik uit de tot nog toe bekend gewordene publicaties heb kunnen 
nagaan, is overigens door Dr. Soltwedel zelf nooit beweerd gewor- 
den, dat bij den achteruitgang der Javakoffie in Midden-Java de aaltjes 
de hoofdoorzaak geweest zijn. Zouden echter nog andere publicaties 
over dit onderwerp te vinden zijn, zoo zoude ik voor eene mede- 
deeling dienaangaande zeer dankbaar zijn. 
2 Aphelenchus Coffeae. 
In do laatste jaren werd in Brazilië — en wel in de meer zuidelijk 
dan het vroeger door Heterodera aangetaste terrein gelegen pro- 
vincie S. Paolo — eene koffieziekte waargenomen, die zich langza- 
merhand meer en meer heeft uitgebreid en reeds vrij aanzienlijke 
boomcomplexen gedood heeft. Deze ziekte werd door Noack 1) het 
eerst nauwkeurig onderzocht en wordt volgens dit onderzoek even- 
eens door aaltjes veroorzaakt, maar in tegenstelling tot de vroeger 
1) Zeitschrift fur Pflanzenkrankli. 1898. p. 137 en 202. 
