— 13 — 
dat volgens het Handboek der Cultuur- en Handelsondernemingen 
in ISTederlandsch-Indië in de 4 genoemde residenties niet minder 
dan 308 ondernemingen (Ked. 137, Pas. 88, Prob. 25 en Bez. 65) 
koffie als hoofdproduct produceeren. Op grond van eigene waar- 
nemingen kan ik verder nog bij voegen, dat onder die landen, die 
geene gegevens aan het proefstation gestuurd hebben, vrij talrijke 
zijn, die zeer aanzienlijke aaltjesplekken bezitten. Buitendien zijn 
er ook verschillende landen, die in hoofdzaak in gevolge van ver- 
woestingen, door de aaltjes aangericht, geheel verlaten zijn. Dit 
alles in het oog houdende, geloof ik wel te kunnen beweren, dat 
waarschijnlijk aanzienlijk meer dan 4000 bouws in de genoemde 
residenties door aaltjes vernield zijn. Verscheidene millioenen, 
en wel meest vruchtdragende hoornen zijn dus door aaltjes gedood. 
Verder moet men nog in aanmerking nemen, dat zeker op de 
meeste — aaltjesplekken gedeeltelijk zelfs herhaald — weer op nieuw 
Javakoffie is aangeplant, waarvan nooit iets is terecht gekomen. 
Afgezien van die plekken, die men later met Liberiakoffie of andere 
cultuurplanten beplant heeft, hebben ook deze duizende van bouws 
zeker na de vernieling der Javakoffie door aaltjes niets van be- 
teekenis opgebracht, maar slechts onnoodig werkkapitaal verslonden 
Omtrent de andere residenties van Java kan ik mededeelen, dat 
ik van een land uit de residenties Soerabaja en Cheribon in voor 
onderzoek toegezonden wortels de aanwezigheid der aaltjesziekte heb 
kunnen aantoonen. In de circulaires wordt verder, afgezien van 
eenige twijfelachtige gevallen, voor een land in de residentie Kedoe 
een sporadisch voorkomen van aaltjes aangegeven. Eindelijk ware 
hier ter plaatse nog het reeds p. 4 aangehaalde geval uit het Sema- 
rangsche te noemen. 
In de uit de Buitenbezittingen toegezonden circulaires wordt ner- 
gens de aanwezigheid van aaltjes aangegeven. Daarentegen kon ik 
zelf kort geleden in de Lampongsche Districten op 2 ondernemingen 
in enkele Javakofheboomen de aanwezigheid van groote hoeveel- 
heden van Tylenchus Coffeae aantoonen. 
De tweede vraag was: Hoeveel bouws Javakoffie zijn in hetjaar 
1898 door aaltjes vernield? Volgens de in de circulaires gedane 
opgaven zijn dit afgezien van eenige twijfelachtige gevallen: 
