— 33 — 
Daar nu in de praktijk jaren van misgewas van tijd tot tijd 
voorkomen, mogen wij die bij onze proeven niet overslaan of 
wegcijferen. Het is zeer verleidelijk, uitkomsten, die niet aan 
de verwachting beantwoorden, ter zijde te stellen, maar als men 
eenmaal daarmede begint, is men spoedig op den weg, die tot valsche 
bevindingen leidt. 
Als wij over eenige jaren in het bezit zijn van de kennis der op- 
brengsten, die deze tuinen in die jaren gegeven hebben, zal uit die 
cijfers moeten blijken of het geoorloofd is uit alle te samen een 
gemiddelde op te maken, dat voor verschillende gronden gelijkelijk 
geldt, of dat de tuinen naar den aard van den bodem in groepen 
verdeeld moeten worden en voor elke groep afzonderlijk een gemid- 
delde uitkomst opgemaakt. Met de uitkomsten van slechts een jaar, 
ook al is dat normaal, valt bij een gewas als koffie niet veel te 
bewijzen en van een jaar als dit in het geheel niets. 
Om der wille van de daarbij te volgen wijze van berekening moge 
hier echter zulk eene samenstelling volgen. 
Om tot een juist gemiddelde te geraken, mag men niet de op- 
brengsten per bouw der gelijk genummerde en bemeste vakken bij 
elkaar optellen en door het aantal tuinen deelen, daar dan aan de 
afwijkingen van het gemiddelde in eenen kleineren tuin evenveel 
waarde toegekend wordt, als aan die in een grooteren, wat niet 
juist zoude zijn, want hoe grooter de tuin, hoe meer de individueele 
verschillen der enkele boomen verdwijnen. Men moet dus bijeen- 
tellen de opbrengsten van alle vakken van gelijk nummer (gecorri- 
geerd naar het aantal volwassen boomen) en tevens hunne opper- 
vlakten. Deelt men daarna het laatste cijfer op het eerste, dan krijgt 
men het ware gemiddelde. Of anders uitgedrukt, men moet in 
gedaclite de verschillende tuinen samenleggen tot eenen groeten tuin, 
zoo, dat de vakken met hetzelfde nummer in eikaars verlengde vallen 
en dan de opbrengst van elke strook met gelijke nummers deelen door 
de oppervlakte van die strook. 
Op die wijze vinden wij voor de tuinen waarvan volledige op- 
gaven ontvangen werden in bouws en katties (No. 15 wegens de 
minime opbrengst weggelaten): 
Meilcd. n. XXX H 
3 
