— 52 
voor de hand liggend schijnt mij de veronderstelling dat het phosphor- 
zuur in den grond met ijzeroxyde en aluinaarde zulke vaste verbin- 
dingen aangaat, dat de wortels het niet uit deze opnemen kunnen. 
Zoo verklaart men ten minste gewoonlijk de hier en daar gemaakte 
waarneming, dat superphosphaat op sommige kleigronden weinig 
werkzaam bleek. In zulke gevallen zal de uitwerking van eene 
superphosphaatbemesting dus slechts van korten duur zijn, omdat 
het in oplosbaren vorm in den grond gebrachte phosphorzuur spoedig 
in onoplosbaren vorm overgaat voor zooverre het niet binnen korten 
tijd door de wortels opgenomen is. 
Hiermede zijn wij aan het einde gekomen der boven opgenoemde 
publicaties. Het zij mij vergund omtrent enkele punten nog iets 
naders te zeggen. 
Het berekenen van bemestingsrecepten uit de analyse der ver- 
bouwde gewassen is niet nieuw en dikwijls toegepast sedert Liebig 
en anderen aantoonden dat de aschbestanddeelen der planten volstrekt 
geen toevallige verontreinigingen der plantenstof zijn, maar daarvan 
een noodzakelijk deel uitmaken, zoodat zij voor de plant even on- 
misbaar zijn als licht, lucht en water. De gewassen op den akker 
nemen die stoffen daaruit op en worden na den oogst grootendeels 
weggehaald. Op den duur wordt de akker dus uitgeput. Wat is 
nu voor de hand liggender dan de redeneering; door een zekeren 
oogst is aan den bodem onttrokken zus en zooveel phosphorzuur, 
kali, kalk enz., geef dan den bodem juist zooveel daarvan in den 
vorm van bemesting terug als de weggehaalde oogst bevatte, dan 
behoudt die zijne vruchtbaarheid. Men heeft daartoe slechts den 
oogst te wegen en te analyseeren en de bemesting, afgaande op 
analyses, zoo uit te rekenen, dat de balans sluit. Dat is de leer 
van het teruggeven aan den grond, die wegens hare eenvoudigheid 
en begrijpelijkheid gaarne in populaire geschriften en in leerboeken 
vooropgesteld wordt. 
Bij de toepassing komt er echter meer kijken. Ten eerste is het 
asch- en stikstofgehalte van eene bepaalde plantensoort niet zoo 
onveranderlijk, als dat soms wel voorgesteld wordt. Wordt aan de 
wortels een der ^oedselbestanddeelen in overmaat aangeboden, dan 
neemt de plant daarvan meer op dan het minimum dat zij noodig 
