54 
de ondervinding kan dat loeren en, voor zoover er in die richting proe- 
ven genomen zijn, is het gebleken, dat dit zeer ver uiteenloopen kan. 
Als wij bemesten doen wij dat niet met het doel om den grond 
te doen blijven zooals die was, maar om eenen èn in hoeveelheid 
èn in kwaliteit zoo goed mogelijken oogst te verkrijgen. Daartoe 
is het dikwijls noodig de hoeveelheid van eene of meer der planten- 
voedingstoffen in den bodem grooter te maken dan die te voren was. 
Dit mag echter niet maar in het onbepaalde geschieden, te veel 
kan zeer schadelijk zijn. Te veel stikstof geeft kolossale graan- en 
rijst-planten, maar met weinig aren, dus weinig koren of rijst. 
Bij tabak krijgt men veel maar te dik blad. Kalibemesting geeft 
bij suikerriet dikwijls wel meer riet, maar met suikerarmer en 
onzuiverder sap, zoodat die ten slotte verlies geeft. In zake koffie 
in het bijzonder, kennen wij nog geene voorbeelden er van dat over- 
bemesting schade berokkend heeft. Wel vernam ik van hoornen, 
die tengevolge van zeer zware boengkilbemesting afgestorven zijn, 
maar dat was waarschijnlijk een gevolg van gisting der boengkil 
in den grond en dus van eene bijkomende oorzaak. 
Maar al behoeven wij niet voor schade door overbemesting te 
vreezen, dan moeten wij toch wraken voor verspilling. Stel dat een 
grond, zooals dikwijls genoeg voorkomt, arm is aan opneembaar phos- 
phorzuur, maar voor nog eene reeks van jaren voorzien van opneem- 
bare kali; dan is het toch niet verstandig nu reeds met kali te be- 
mesten. De leer van het teruggeven aan den grond houdt daarme- 
de geen rekening, maar is daarom juist zooveel te meer naar den 
zin der handelaars in kunstmest, daar zij leidt tot het gebruiken 
van mengsels, die alle bestanddeelen van het anorganisch planten- 
voedsel bevatten en in de fabriek klaargemaakt worden uit de in 
den wereldhandel voorkomende materialen, die er in hoofdzaak 
slechts een of enkele van bevatten. 
ïlu kan men zich zeer goed een toestand van onze wetenschap- 
pelijke kennis denken, die ver genoeg gevorderd is om ons in staat 
te stellen op grond van analyses, formules enz. den invloed van al 
de zooeven besproken omstandigheden te berekenen en zoo tot de 
juiste bepaling te geraken van de te geven bemesting. Zoover zijn 
wij echter nog lang niet. In populaire en soms ook in meer we- 
