58 -- 
echter, vooral in armen grond, blijkbaar minder opgenomen dan met 
die cijfers overeenkomt, als er geen mest of compost tevens toegevoegd 
werd. De verklaring ligt voor de hand. De door hem gebruikte cijfers 
voor de werkingswaarde gelden niet voor koffie in den grond en 
onder de voor waarden zijner proeven. Door toevoeging van mest, 
die veel organische stoffen bevat, zijn die voorwaarden andere geworden 
en word er meer opgenomen. Mogelijk was die verbetering ook 
alleen aan het plantenvoedsel in den mest toe te schrijven; de 
medegedeelde proeven leveren geen voldoende gegevens om dat met 
zekerheid uit te maken. Maar hij zegt herhaaldelijk in de praktijk 
waargenomen te hebben, dat kunstmestmengsels in gronden rijk aan 
humus beter werkten dan in humusarme en er is geen reden om 
aan de juistheid van die waarneming te twijfelen, vooral omdat die 
eigenlijk in strijd is met de theoretische voorstellingen waarvan hij 
uitging bij zijne berekeningen. IS'u ligt het in de menschelijke 
natuur om gemakkelijker iets te zien, dat strookt met wat men 
verwachtte, dan het omgekeerde, on heeft dus de waarneming in 
het laatste geval des te meer kans betrouwbaar te zijn. 
Al heb ik ook in het bovenstaande meer bijzonder het licht laten 
vallen op punten waarin ik meen met Dr. D. van meening te moeten 
verschillen, dan is dat niet omdat ik in het algemeen aan zijne 
mededeelingen weinig waarde toeken. Integendeel trof het mij bij 
het herhaalde doorlezen van zijne opstellen, dat die alle blijken 
dragen van het werk te zijn van een man, die op de hoogte van 
zijn vak is en goed waarneemt, al huldigt hij ook in zake bemesting 
gezichtspunten, die mij onjuist voorkomen. Ten slotte zet hij die 
dan ook feitelijk op zij als de waarneming er niet mede strookten 
zegt niet zooals in het bekende versje van de Genestet : 
Ja dat’s wel waar, maar in ’t systeem 
Zou het volstrekt niet deugen. 
En dies dat ik de vrijheid neem 
Te zeggen, ’t is een leugen. 
Ik neem daarom de vrijheid de lezing van opgenoemde geschriften 
— zij het dan ook niet zonder kritiek — den planters in Indië aan 
