13 — 
In het algemeen is het beter op ondernemingen geen proeftuinen 
aan te leggen met meer dan acht vakken, anders wordt het uiteen- 
houden en afzonderlijk bereiden van den pluk te lastig, vooral omdat 
het juist in den druksten tijd gedaan moet worden, en er zijn reeds 
acht vakken noodig voor de proeven met kunstmest. Ik zoude 
overigens gaarne ook stalmest vakken opgenomen hebben, maar daarbij 
ontmoet men ook nog het bezwaar, dat er tusschen stalmest en stalmest 
zulk groot verschil kan bestaan, terwijl het toezenden van uit een punt 
van Java aan een aantal ondernemingen, die over den Oosthoek en 
Midden- Java verspreid liggen, van partijtjes van een zelfden hoop, 
bij een artikel dat lastig te verpakken en aan voortdurende veran- 
dering onderhevig is, eigenaardige bezwaren heeft, ook in verband 
met het voorschrift om te bemesten nadat de regens goed zijn door- 
gekomen, wat natuurlijk nog al uiteenloopen kan. Brengt men toch 
dierlijken mest of boengkil in drogen grond, dan wordt die door 
allerlei gedierte opgegeten en weggesleept en men moet daarom 
wachten tot het voldoende geregend heeft. 
Daarom heb ik gemeend van vakken met stalmest in deze reeks 
proeven te moeten afzien , 
Aan het verzoek tot deelneming aan het plan tot het aanleggen 
van proeftuinen werd door een aantal ondernemers en administrateurs 
met veel bereidwilligheid gehoor gegeven. 
Door schrijver dezes werden op de verschillende landen zooveel 
mogelijk gelijkmatig staande tuinen uitgezocht, liefst ouder dan zes 
of zeven jaren, daar kort geleden gerooide boschgrond verwacht 
kan worden in den regel nog te rijk te zijn aan plantenvoedsel om 
veel uitwerking van de bemestingen te verwachten. De proeftuinen 
zijn niet even groot genomen, allerlei plaatselijke omstandigheden 
kwamen daarbij in aanmerking. Wegens de ongelijkheid der boomen 
ieder op zichzelf, moet men een voldoend aantal daarvan per vak 
nemen, liefst niet minder dan honderd. Te groote vakken hebben 
weder het nadeel, dat het lastiger wordt den pluk daarvan afzon- 
zonderlijk te houden en te bereiden, en hoe grooter de proeftuin 
wordt des te meer kans is er dat de grond niet overal gelijk 
is. Hoe wijder de boomen uiteenstaan des te grooter meestal 
de tuin. In den regel waren ongetopte aanplantingen niet te ge- 
