^ 70 
„de aardvvurmen meer in klei- dan in zandgronden gevonden 
„worden.” 
Deze opmerkingen aangaande den geschikten tijd tot planten vind 
ik zeer interessant. In Europa zijn namelijk waarnemingen gedaan 
omtrent het aangroeien van het hout der stammen (1) en der wor- 
tels (2) van boschboomen, waarbij gebleken is, dat dit niet den 
geheelen warmen tijd door gelijkmatig plaats heeft, maar in twee 
periodes, eene in het voor- de andere in het najaar. In het mid- 
den van den zomer wordt geen nieuw hout aan den omtrek van 
den boom gevormd en de lengtegroei der wortels staat stil. Ver- 
schillende boomsoorten gedragen zich in deze niet geheel gelijk, 
evenmin als hunne bladeren of hunne bloesems tegelijk uitkomen. 
!N^u weten wij hoe verschillend de boomen in de tropen zich ge- 
dragen ten opzichte van het vernieuwen van hun blad. Blijkbaar 
wisselen ook hier in het leven der planten, van een groot aantal 
tenminste, tijdperken van groei en van rust met elkander af, al 
vindt men ook bij verschillende soorten de meest uiteenloopende 
verschillen. Bij de koffie in het bijzonder, ziet men niet dat deze 
op een bepaalden tijd haar blad wisselt, zooals b. v. de tamarinde 
doet, het geheele jaar door worden jonge twijgen en bladeren ge- 
vormd als het weder daartoe gunstig is. Hoe het met de wortels 
gaat, is zoover mij bekend, nooit nagegaan, het is mogelijk, dat bij 
deze tijdperken van groei en van rust voorkomen. De kennis 
daarvan is, zoo die bestaat, waarschijnlijk van belang niet alleen 
voor de bepaling van het beste tijdstip voor het planten maar ook 
voor het bemesten. Dit zoude dan vermoedelijk liefst gedaan moeten 
worden tegen het einde van eene rustperiode. 
Verondersteld nu dat er zulke periodes zijn, dan is nog niet uit- 
gesloten, dat het weder daarbij eene groote rol speelt en zelfs een 
overwegende, want in zake bladeren is die invloed soms zeer groot. 
Zoo staan b. v. de djatiboomen hier te Buitenzorg nooit kaal. 
Daarom ben ik zoo vrij den planters in verschillende streken van 
(1) A. WiELER. Ueber die jiihrliclie Periodicitiit im Dickenwachsthum des 
Holzkörpers der Baürne. Bot. Centr. BI. 1898, LXXV, bldz. 183. 
(2) O. G. Petersen. Etudes sur les phénomènes vitaux des racines des arbres. 
Ibid. LXXYI, bldz. 272. 
