— 88 
op de meeste landen een Liberia aanplant slaagt op plekken waar 
Javatuinen door de aanvallen der aaltjes verwoest zijn. Men verwacht 
— en er is tot nog toe geen reden om er aan te twijfelen, al is het 
nog niet door ervaring van langeren duur gebleken — dat enten op 
Liberia onderstam op zulke plekken goed zullen slagen zonder van 
de aaltjes te lijden. Deze enten moeten dus in de eerste plaats 
dienen om uitstervende plantsoenen in te boeten of uitgestorvene te 
herplanten. Yan de mogelijkheid om op deze of andere wijze de 
aaltjesziekte te bestrijden hangt het voor een groot aantal landen 
af of men daar zal kunnen doorgaan met arabische koffie. 
Daarbij is echter niet over het hoofd te zien, dat het enten ook 
het voordeel oplevert, dat men de boomen uitkiezen kan, die men 
vermenigvuldigen wil. Wel varieert de arabische koffie op Java 
niet zoo sterk als de Liberia, verschillen zijn er toch ook in op te 
merken en men kiest daarom en trijs van boomen, die goed dragen, 
groote boonen geven, enz. Daarenboven worden meer bij wijze van 
proef enten gemaakt van boomen met afwijkend type, afkomstig van 
ondernemingen met anderen grond of een ander klimaat, of van 
spelingen zooals steiltakkige en kroesbladige koffie en van variëteiten 
zooals Margogype, Mokka of Laurina. 
jN^u weet men dat een boom uit rijs van een peer, geënt op 
een wilde peer als onderstam vruchten geeft met eenigszins 
anderen smaak dan wanneer men datzelfde rijs op een kwee- 
peer ent. De onderstam oefent dus een zekeren invloed uit 
op het vruchtvleesch der veredeling, die er op geënt is. Hoe- 
ver die invloed zich ook doet gelden bij de pitten is niet zoo 
gemakkelijk na te gaan. In het algemeen is wel aan te nemen 
dat deze minder veranderlijk zijn dan het vruchtvleesch en het is 
dus niet te verwachten dat door het enten koffie zal verkregen 
worden, die noemenswaard afwijkt van die der boomen waarvan 
het entrijs genomen is. Zoover men het tot nog toe heeft kunnen 
nagaan, geven Java enten op Liberia onderstam vruchten, die 
zich niet laten onderscheiden van gewone Java. Het is echter 
gewenscht, dat dit punt in het oog gehouden worde en nader onder- 
zocht, vooral door het uitzaaien van zulke koffie. Men was tot nog 
toe gewoon aan te nemen, dat uit zaad van enten planten verkregen 
