— 88 — 
werkkrachten voorhanden zijn, wordt gepatjold evenals te voren, 
in de gouvernementsresidenties doet men het zoo zuinig als 
men meent, dat met het welzijn van den aanplant overeen te 
brengen is. Alleen in het Bodjasche, aan den voet van den 
Oenarang hebben enkele landen sedert een paar jaren het 
patj oliën gestaakt en zijn tot het stelsel van enkel schoffelen 
met de arit overgegaan, tot nog toe zonder er direct schade 
van te ondervinden, want daar zijn juist in 99 groote oogsten 
verkregen. Er sterven op die landen echter nog al eens hoornen 
of groepen van boomen af, zonder dat men ziet waarom. Of 
dat misschien een gevolg is van het niet meer patj oliën weet 
ik niet te beslissen. 
In het Selokatonsche daarentegen, op de helling van den 
Prahoe, meenen alle planters dat eene diepe grondbewerking 
met patjol of vork, minstens een paar malen per jaar niet te 
ontberen is. Hoewel de zeer zware roodbruine grond aldaar, 
op het oog ten minste, op dien in het Bodjasche gelijkt, kan 
die misschien toch wel armer zijn. In die beide districten 
vindt men de Liberia geplant op gronden, die reeds zeer lang 
voor de koffiecultuur in gebruik zijn. Eerst heeft er Ja vakoffie 
gestaan en na het optreden der bladziekte Liberia. 
De ingrijpendste veranderingen vindt men op den Kloet. 
Zooals bekend, is de fijnzandige grond aldaar zeer geneigd tot 
verharding. Dat wil zeggen, door de watermassa, die bij de 
zware regens in korten tijd valt, worden de zanddeeltjes tot op 
eene diepte van eenen voet of meer tijdelijk bewegelijk ten op- 
zichte van elkander, met het gevolg dat zij zich met hunne 
platte kanten tegen elkaar schikken, zoodat de massa de 
kleinst mogelijke ruimte inneemt en de tusschenruimten tus- 
schen de deeltjes steeds kleiner worden. De grond wordt daar- 
bij dicht en hard. Inkrimpen bij indroging of uitzetten bij 
wederbevochtiging doen deze gronden niet. Yooral de deeltjes 
in het allerbovenste laagje hebben bij elke regenbui de gele- 
genheid zich met elkaar in verband te zetten, zooals een met- 
selaar dat noemen zoude, en als de bodem na den regen op- 
droogt blijken zij tot korsten samengebakken te zijn. 
