— 39 — 
In de dieper verweerde kleigronden neemt men die ver- 
schijnselen niet waar, bij het natworden zwellen en hij het 
uitdrogen krimpen zij. Elk verband dat tusschen de deeltjes 
zoude kunnen ontstaan wordt daardoor telkenmale verbroken. 
Op den Kloet werd er nu vroeger veelal naar gestreefd alle 
korstvorming op het bovenste laagje en alle verharding van den 
grond door patjollen te verhinderen. Ten minste eenmaal per 
jaar werd diep gedangird tot anderhalven voet diep toe, meest 
in den drogen tijd na den oogst. De schaduw werd in den regel 
nogal dicht gehouden en de patjol- of vorkbewerking diende 
tevens om de bloesem te voorschijn te doen komen, want bij 
zulk eene diepe bewerking worden tal van wortels afgesneden, 
ook al zorgt men er voor den grond een paar voet om den 
stam niet aan te raken, en zulk eene wortelsnoei bevordert het 
bloeien der hoornen. Verder werd het geheele jaar door her- 
haaldelijk meer of minder diep gepatjold ; zeer oppervlakkig als 
het alleen te doen was om onkruid te verwijderen, dieper als 
men bemerkte, dat de grond begon te verharden. Ook werden 
er veel blinde goten gemaakt, soms door den geheelen tuin, soms 
slechts ringgoten om enkele minder goed, vooral geèl, staande 
hoornen. Schoffelen met de arit werd betrekkelijk weinig gedaan. 
Zulke tuinbewerkingen kosten natuurlijk nog al geld en reeds 
voordat de daling der koffieprijzen begon, hadden sommigen 
gemeend dat het doel ook op andere wijze dan door voortdu- 
rend omwerken van den bodem met vorken en patjols te be- 
reiken was. Men had namelijk opgemerkt, dat in oudere tuinen, 
waar de koffie en de schaduwboomen te samen veel afvallend 
blad leveren, dit laatste eene laag vormt, die den bodem geheel 
overdekt. Onder die laag nu ontstaan door den regen geene 
korsten, maar de oppervlakte van den zandigen bodem blijft 
los en rul. Daarenboven vormt de koffie in die aldus beschutte 
bovenlaag veel haarwortels, die daar wel niet zouden voorkomen 
als zij niet op die plaats gelegenheid vonden veel voedsel op 
te nemen. Zoo is men er toe overgegaan het bewerken van 
den grond geheel na te laten en zijne aandacht vooral te wijden 
aan het behoud van die bladlaag. Daartoe is ook het schoffelen 
