- 45 — 
goed soeroeh demong te planten. Daartoe is het voldoende het 
jonge rijs zooals dat bij het snoeien afvalt, in den vochtigen grond 
te steken, het maakt dan spoedig een netwerk van worteltjes 
en stengels, dat den grond goed vasthoudt, zonder zich te zeer 
in de breedte uit te breiden zoodat het de koffie hinderen 
zoude. Wel worden na een paar jaar de wortels dikker en 
houden dan niet meer zoo goed de aarde tegen, maar juist in 
den eersten tijd na het planten voorkomen zulke miniatuur- 
heggetjes veel afspoeling, omdat alle vuil dat van boven komt 
er in blijft hangen, zoodat daarachter zelfs terrasachtige aan- 
aardingen ontstaan, die door de wortels bijeengehouden worden. 
Nadat de koffie met de dadap in het derde jaar den grond ge- 
heel begint te overschaduwen, wordt het grondverlies geringer 
en is het voldoende om de andere rij zulk een heggetje aan 
te houden, wordt dit te zwaar, dan kapt men het weg en plant 
weder een nieuw tusschen de rijen waar niets stond. Op die 
wijze kosten zulke paggertjes niet veel en in eenmaal gesloten 
tuinen op eenigszins vlak terrein heeft men ze niet meer noodig. 
Alle aarde, die men op zulken kleigrond met den patjol 
losmaakt bij het maken van plantgaten, nissen, kottaans enz. 
gaat in het eerste jaar voor een groot deel in natten of drogen 
toestand naar beneden. Op een zeker land zag ik eene versche 
ontginning op zeer geaccidenteerd terrein en heb ik in over- 
weging gegeven aldaar geen plantgaten te maken, maar alleen 
met een pootstok voor het planten een smal gat te steken, de 
zijwortels van de tjaboetans af te snijden, zoodat alleen een 
rechte penwortel overblijft, het jonge plantje door zijdelings 
aandrukken met eene sollet in het gat vast te zetten, om 
de jonge boompjes heen zoo weinig mogelijk te patjollen, 
maar den grond scherp schoon te houden met de arit en tus- 
schen de rijen zulke randjes of paggertjes als zooeven besproken. 
Men kan trouwens in het Zuidergebergte mooie tuinen zien, 
die zonder vooruit plantgaten te maken geplant zijn. Ik durf 
natuurlijk zulk eene werkwijze alleen aanbevelen op eenen 
grond, die vrij is van groote of kleine steenen en gruis en tot 
die bijzonder kleverige soort behoort, waarop de ervaring geleerd 
