— 48 — 
in, terwijl die, op een gesloten grond vallende, in het eerst 
alleen de bovenlaag van dezen bevochtigt en verder er op blijft 
staan of zijdelings boven over den grond wegvloeit. 
Zoo geschiedt het ten minste met gronden wier volume bij 
bevochtiging onveranderd blijft. Bij onze vulkanische kleigron- 
den ziet men iets anders gebeuren. Wanneer deze goed droog 
zijn en dan door regen bevochtigd worden, drukt het water de 
deeltjes uiteen en de grond zwelt, de zwaarste klei zelfs in die 
mate dat zij eene weeke pap wordt, die van eene helling afvloeit 
of afglijdt. Zoo ontstaan aardschuivingen. Uit den bovengrond 
dringt het water echter vrij vlug naar beneden door, omdat 
tengevolge der bevochtiging zelve de ruimte tusschen de bodem- 
deeltjes toeneemt en de dichte lagen zich openen. 
Iets anders is het als de klei niet geheel droog is, maar 
zooveel water bevat dat zij in eenen toestand als taaie stopverf 
verkeert. Dan dringt de verdere wateropneming zeer moeilijk 
door. Als men zulk eene kluit vochtige zware klei in eene schaal 
met water legt, verandert het buitenste laagje in zeepachtig 
aanvoelend slijk, maar de kluit in haar geheel neemt slechts 
uiterst langzaam water op, na 14 dagen is die soms nog zeer 
weinig aangetast. Droogt men echter de kluit eerst in de zon 
en brengt hem dan in water, dan valt die tot poeder uiteen, 
dat in slijk overgaat, alsof het bijtende kalk was, die gebluscht 
wordt. De toename in volume is dan blijkbaar zoo groot en zoo 
plotseling dat laag voor laag geheel den samenhang verliest 1). 
Deze zware gronden geleiden zeer slecht het water van be- 
neden naar boven, zelfs daar waar de ondergrond neiging tot 
1) Eigenaardig is dat daarbij warmteontwikkeling plaatsheeft. Mitscher- 
lich (Journal für Landwirthschaft, 40, bldz. 255) vond dat bij het bevochtigen 
van boven zwavelzuur gedroogde monsters per gram ontwikkeld werden; 
Kaolin, koolzure kalk, kwartszand, humusrijke zandgrond, klei, leem, zandige 
leem 0 — 3 gram caloriën 
Veengrond 22.5 » 
Zwarte klei van Pasoeroean 15 » 
Die zwarte klei van Pasoeroean is wel mede de zwaarste grond, die op Java 
te vinden is. In Europa zijn, zoover ik weet, geen gronden bekend die met 
onze zware roode, bruine en zwarte vulkanische klei overeenkomen. 
