— 53 — 
schap bezit. Dr. Janse zegt daaromtrent zelf in het laatste 
opstel waarin hij deze vraag behandelt, 1) dat hij proeven heeft 
aangezet om de binding van stikstof door den wortelschimmel 
der koffie aan te toonen, maar dat hij die door allerlei omstan- 
digheden telkens heeft moeten afbreken, zoodat hij nog geen 
directe bewijzen voor die stelling kan aanvoeren. 
Wij moeten dus rekening houden met de mogelijkheid, dat 
die wortelschimmel ten slotte blijkt een ongenoode gast te zijn, 
die noch veel kwaad, noch veel goed doet, al acht ik het ook 
waarschijnlijker dat het een bondgenoot is, die nut sticht. 
Maar wanneer wij door ervaring weten, dat de koffie op een 
zeker terrein tengevolge van eene grondbewerking nieuw blad 
en uitloopers maakt en in het algemeen tot verjongd leven 
opgewekt wordt, dan geloof ik niet dat men wijs doet met die 
grondbewerking na te laten om de haarwortels met hunne 
schimmels te sparen, want dan is het duidelijk, dat welke mate 
van goed deze den boom ook mogen doen, die boom toch nog 
meer bevoordeeld wordt door de gevolgen der grondbewerking. 
In de suiker is dezelfde kwestie ook gedurig besproken en de 
ondervinding heeft geleerd, dat de jonge rietplanten in den 
drogen tijd veel beter groeien als men den grond om hen heen 
een paar duimen diep los houdt door dien af en toe te bewer- 
ken. Soms ziet men de planten daardoor nog meer opfleuren 
dan door hen water te geven, niettegenstaande men bij de be- 
werking soms vrij veel wortels vernielt. 
Onze theoretische kennis is nog niet ver genoeg gevorderd 
om daaruit nu reeds regels voor het tuinonderhoud af te leiden 
en zoolang wij daartoe niet geheel in staat zijn, is ondervinding 
op de plaats zelve opgedaan onze betrouwbaarste gids. 
Men ziet daarbij dingen gebeuren, waarvoor ik gaarne beken 
geen verklaring te weten. Als b.v. in den oostmoesson op den 
Kloet of op andere dergelijke zandige gronden het blad van een 
boom geel wordt en men met een patjol eene ringgoot van 
twee voet diep en twee of drie voet straal er om heen maakt 
1) Teysmannia 1899, bldz. 15. 
