— 61 — 
weinig van die knolletjes aan de wortels. Ook die der dadap 
in onze tuinen zijn volstrekt niet altijd daarmede bezet. De 
in Europa tot nog toe opgedane ondervinding laat zich zoo 
samenvatten, dat er met groene bemesting goede, soms zelfs 
uitstekende, uitkomsten zijn verkregen op arme zandgronden, 
maar op kleigronden (die trouwens in Europa veel stikstof- 
rijker plegen te zijn dan zandgronden) geene of onbeteekenende. 
Waarschijnlijk hebben wij er hier in Indië op min of meer 
versche, nog rijke, boschgronden ook niet veel van te verwachten. 
Maar de ondervinding zal ook in deze het beslissende woord 
moeten spreken. Er bestaan op Java wel aanplantingen, die 
geschikt zijn voor het nemen van proeven, vooral op oude, 
lang in cultuur zijnde gronden, waar de boomen niet dicht op 
een staan en de schaduw niet zwaar is. Ook jonge heraan- 
plant of afgezaagde en op stomp gekapte oudere tuinen zijn 
daarvoor geschikt, ook al zoude de groene bemesting daarin 
alleen gedurende een paar jaren toe te passen zijn. 
Het is echter zeer noodig dat zulke proeven zoo genomen 
worden, dat de uitwerking der groene bemesting duidelijk in 
cijfers blijke en daartoe is het een bepaald vereischte, dat de 
opbrengst aan marktkoffie juist bepaald worde. Ik heb daarom 
voor zulke proeftuinen het hiernevens door een schets 'aange- 
geven plan ontworpen. 
Voor het nemen van zulk eene proef is het in de eerste 
plaats een vereischte, dat de aanplant, waarin die genomen 
wordt, geheel gelijk staat (of stond, indien het een op stomp 
gezette tuin geldt). Want bij vergelijkende proeven is het 
altijd absoluut noodig, dat men uitgaat van proefvoorwerpen, 
die, voordat men begint ze onder de verschillende omstandig- 
heden te brengen, waarvan men de uitwerking onderzoeken 
wil, niet reeds van te voren ongelijk zijn. 
Aan den eisch van gelijkheid is in de praktijk natuurlijk 
nooit geheel en al te voldoen. Een der middelen om de gelijk- 
heid te bevorderen, dat men niet in alle gevallen toepassen 
kan, doch ditmaal wel, bestaat daarin, dat men zijnen proeftuin 
niet verdeelt in een even groot aantal vakken als de proef on- 
