- 77 — 
uit zaad gekweekt en overgeplant. Zij schijnen niet zeer vlug 
te groeien, wat jammer is, daar de klampis overigens waar- 
schijnlijk geschikt zal blijken tot het planten op hoeken van 
ruggen, waar de wind de dadap het leven onmogelijk maakt. 
Mijne opgave, dat de klampis slechts 15 voet hoog zoude wor- 
den, moet ik verbeteren, dat neerschrijvende dacht ik aan de 
boomen in de buurt van het station Wonokerto bij Bangil. 
Op andere plaatsen zag ik ze wel dubbel zoo hoog. 
Voor weinige jaren was men het onder planters niet eens 
over de vraag of schaduw voor de koffie eigenlijk wel noodig 
was. Sommigen meenden, dat men die, ten minste op landen 
van 2000 voet en hooger, wel konde missen en kapten de helft 
en soms driekwart van hunne dadaps weg, of snoeiden die zoo 
hoog op dat er niet veel meer dan een pluimpje aan den top 
overbleef. Nu hebben wij van 97 af nog al felle droogtes 
gehad in den oostmoesson en is het gebleken, dat de koffie 
onder dat sterke uitdunnen geleden heeft. Waren de oostmoes- 
sons doorloopend vochtig geweest, dan was het misschien anders- 
om gegaan, zooals het nu geloopen is, zijn vrij wel allen er 
van teruggekomen. Daarbij moet men ook niet vergeten, dat 
het volstrekt niet het hetzelfde is of men uit eenen aanplant, 
die onder schaduw groot geworden is, de schaduwboomen 
wegkapt of dat de tuin van den beginne af aan onder weinig 
of geen schaduw opgegroeid is. In het eerste geval kan de 
koffie de zon veel minder goed verdragen. Ik zag Liberia- 
tuinen van 10 — 12 jaar oud, die uitsterven omdat men desen- 
gons, die daarin stonden geringd had, daar zij te groot ge- 
worden waren met te dichte kruinen, zoodat de koffie wel veel 
blad maar te weinig vrucht droeg. 
Maar ik zag in het Salatigasche ook Liberiatuinen met geen 
andere schaduw er in als kapokboomen, die nog al goed staan, 
waarschijnlijk omdat zij nooit door meer schaduw verwend zijn. 
In de Lampongs plant men Liberia zonder schaduw en tot 
dusverre met succes. Nu valt er daar wel niet veel regen, 
