— 54 — 
worden. Over het algemeen zal men daarentegen beter doen 
het draadje nog eenigen tijd te laten zitten. Maar na c. 14 
dagen later kan men het in de meeste gevallen gerust afnemen. 
Wordt het te vroeg afgenomen, zoo bestaat natuurlijk gevaar, dat 
de samenhang tusschen entrijs en onderstam wordt verbroken, 
terwijl aan den anderen kant door een te langen tijd zitten 
blijven van het draadje eene stremming der sapcirculatie kan 
veroorzaakt worden 
Bij oudere enten zal men gemakkelijk kunnen aantonnen, dat 
de vergroeiing aan de entplek zoo sterk is, dat voor het af- 
breken op die plaats geen gevaar bestaat. Op Kandangan kon 
zelfs waargenomen worden, dat gedurende eenen hevigen storm 
wel is waar eenige enten onder het vergroeiingspunt waren af- 
gebroken, maar geene op deze plaats zelve. Hierbij is in aanmer- 
king te nemen, dat bij de enten van Java- of Maragogype-koffie op 
Liberia in het algemeen de onderstam dicht onder het vergroeiings- 
punt minder hard in de dikte groeit dan het entrijs dicht boven 
dit punt. Met het oog hierop is het óok zeker aan te bevelen, 
in streken, waar hevige stormen te vreezen zijn, de enten door 
vastbinden aan bamboestokken of iets soortgelijks te steunen. 
Bij de oudere enten moet men verder met zorg daarop toezien, 
dat alle uitloopers, die zich aan den onderstam van de enten in 
bijzonder rijke mate schijnen te vormen, geregeld afgesneden 
worden; want anders zouden zij aan het entrijs onnoodig voe- 
dingsstoffen onttrekken. 
Ten slotte wil ik nog opmerken, dat het enten op de onder- 
neming Kandangan door inlandsche vrouwen geschiedt, die bij 
voldoende oefening gemakkelijk 100 enten op één dag kunnen 
maken. Daar zij hiervoor een werkloon van 25 ets. krijgen, is 
zeker aan werkloon voor het enten geen al te groot bedrag 
noodig. Ook de onkosten voor reageerbuizen, messen enz. zijn 
zeker niet te hoog, wanneer men daardoor op plekken, waar 
anders geen Javakoffle groeide, geregeld oogsten van Java- of 
Maragogypekoffie kan verkrijgen. 
