— 30 — 
Verder rondvragende bleek, dat proeven genomen waren met 
koffieschillen, met of zonder toevoeging van kalk, hoornscliil, titen, 
vleermuizen-mest, tabaksstronken, gemalen beenderen, al of niet 
eerst gebrand, katjang-, djarak-, kapok- en kedeleboengkil, met 
of zonder kalk er bij, asch, zwavelzure ammonia, cliilisalpeter, 
kainiet, pbosphorzure ammonia, zwavelzure kalimagnesia, tbomas- 
pbosphaat, ijzersulfaat en speciale koffiemesten van verschillende 
firmas. Alles samenvattende, wat wij daaromtrent vernamen, is 
de slotsom dat m,en eene gunstige uitwerking gezien heeft van vlug 
werkende, stikstofhoudende meststoffen, mits in vrij groote hoe- 
veelheid aangewend. De bladeren werden er donkergroen door 
en de boomen zagen er goed uit, maar de uitwerking hield 
meestal niet lang aan. Vergelijkende proeven, met controle door 
de opbrengst, zijn nergens genomen. 
Dr. VAN Romburgh heeft in een opstel (1) te samen gesteld wat 
in de litteratuur over bemesting van koffie te vinden is. Wij kun- 
nen hier volstaan met daarnaar te verwijzen. De slotsom van 
dat overzicht is ook, dat wij er eigenlijk nog niet veel van weten. 
Alleen voor de suikercultuur zijn bemestingsproeven genomen, die 
in hoofdzaak uitgemaakt hebben wat er op Java met bemesting te 
bereiken is en hoe men bemesten moet. 
De daarbij verkregen uitkomsten kunnen echter maar niet zoo 
worden overgedragen op de koffie. De suiker is een eenjarig gewas, 
dat geen vrucht draagt en waarvan alleen de ontwikkeling van den 
stengel en het suikergehalte van het sap voor de planter in aan- 
merking komt. Het bleek voldoende door bemesting dien stengel tot 
meerdere ontwikkeling te brengen om de oogsten te vergrooten, de 
bladeren doen dan het hunne wel en maken de suiker. 
Bij de koffie is het niet voldoende fraaie boomen te hebben, deze 
moeten ook goed vruchtdragen en toch weder niet zoo zwaar, dat zij 
er onder lijden. Wij staan hier voor een meer ingewikkeld vraag- 
stuk, maar wij vertrouwen dat de methode, volgens welke de bemes- 
tingsproeven bij de suiker ingericht waren, ook in dit geval de 
juiste zal blijken; te weten, aan de planten in de eerste plaats de 
(1) Teysmannia 1897 bldz. 35, 139 en 235. 
