— 46 — 
V 
Java, werd als proef het volgende gedaan. Om een tuin aan te 
leggen werd in het eerste jaar in het veld (oude cultuurgrond) de 
dadap geplant, plantgaten voor de koffie gemaakt, en daartusschen 
indogo, entjing-entjing of orroh-orroh gezaaid. In het tweede jaar 
werd dit ondergepatjold, de gaten gesloten en de koffie (Liberia) 
geplant. Daarbij werd bij elk jong plantje een weinig dessamest 
aan eene zijde gelegd, een kub. voet op 10 boomen. Tevens werd 
tusschen de rijen Natal- indigo gezaaid en later het loof daarvan 
tweemaal per jaar gesneden en op de plek zelve voor groene be- 
mesting gebruikt. Al naar den groei van de koffie werd die Natal- 
indigo een tot drie jaar aangehouden. Men was tevreden over de uit- 
komsten van deze wijze van werken. Wij bezitten echter geen gegevens 
om het bereikte voordeel in cijfers te brengen tegenover de meerdere 
kosten; ieder die het landhuurstelsel in de Vorstenlanden kent, weet 
dat men de onkosten van het werk daar niet te weten kan komen. 
In zake de vorming der knolletjes moet nog in het oog gehouden 
worden, dat deze alleen ontstaan door de werking van bacteriën die 
op de bepaalde plant in het bijzonder te huis zijn. De bacteriën 
die men b. v. aan erwten en aan lupinen vindt behooren wel tot 
dezelfde soort maar tot verschillende rassen, die niet zoo dadelijk 
van de eene op de andere plant kunnen overgaan. Zaait men dus 
erwten op eenen grond, die óf geen óf enkel lupinen-bacteriën bevat, 
dan ontwikkelen zich aan hunne wortels óf geene óf weinige kleine 
knolletjes. Evenzoo dringen aan erwten gewende bacteriën moeilijk 
in lupinenwortels in. 
Ofschoon nu in het algemeen deze bacteriën in den bodem zeer 
verbreid zijn, ondervindt men wel eens, dat zich op een of ander 
veld geen knolletjes aan de aldaar gekweekte vlinderbloemige plant 
willen vertoonen, omdat, óf deze bacteriën daarin geheel ontbreken, 
óf ten minste het ras dat men juist noodig heeft. Zoo iets komt 
b. V. voor op heidegronden, waar nooit lupinen hebben gestaan. Men 
kan dat verhelpen door den bodem in te enten, zooals dat genoemd 
wordt. Dat kan uitgevoerd worden door aarde van een veld waar 
het gewas in kwestie gestaan heeft, en die gewoonlijk zeer rijk is 
aan daaraan aangepaste bacteriën, te mengen onder den grond op den 
nieuwen akker. Maar de kunst is reeds verder gegaan. Deze bac- 
