— 50 — 
gewassen en met asch of houtskoolpoeder geschud te zijn. Het 
drogen behoort liefst niet te snel en niet bij verhoogde' tempe- 
ratuur, dus niet in een drooghuis of in de zon op de bakken, 
maar in den wind te geschieden, in eene dunne laag, en eischt 
daar dit eenige dagen duurt veel ruimte, als men eenigszins grootere 
hoeveelheden te behandelen heeft. Hoewel er voor zoover wij ver- 
namen geen reden bestaat om aan te nemen, dat de landen, die 
gewoonlijk zaadkoffie leveren, niet werkelijk hun best doen om goede 
waar te verstrekken, want wij hoorden daarover weinig klachten, 
is er toch veel voor te zeggen om eigen zaad te gebruiken, daar 
men dan geheel zeker kan zijn van goeden pluk van volrij pe bessen 
van de gewenschte boomen en goede bereiding. 
Nu is wel bij een aantal gewassen, meest eenjarige, gebleken, 
dat het goed is dikwijls zaad te wisselen, omdat het gewas bleek 
achteruit te gaan als men steeds voortging zaad van den eigen 
grond te gebruiken. Yooral neemt men dan gaarne voor lichte 
gronden zaad dat op zwaren grond geteeld is, zelden omgekeerd. 
Bij het eene gewas speelt de wisseling van zaad een veel gewich- 
tiger rol, dan bij het andere, maar in den regel moet men op lichte 
gronden meer wisselen. 
Maar of het nu voor de Javakoffie in het bijzonder goed is zaad 
van anderen grond te nemen, daaromtrent schijnt geen directe 
ervaring te bestaan, maar het wordt vrij algemeen aangenomen. 
Wel kan men waarnemen, dat de variëteiten der arabische koffie, bij 
alle eigenaardigheden welke de boomen elk op zich zelf vertoonen, 
want goed bekeken zijn er geen twee geheel gelijk, toch nog al in 
hooge mate zaad vast zijn, want Margogype blijft op Java Margogype 
en Mokka Mokka. Wel zijn hoogstwaarschijnlijk alle spelingen der 
arabische koffie, die men in verschillende landen in Oost en West 
aantreft, van een en denzelfden oorsprong, maar zij hebben door de 
voortgezette cultuur in eene bepaalde streek eigenaardigheden ver- 
kregen, die niet spoedig weder verdwijnen. 
Bij de Javakoffie wijken de afzonderlijke boomen meestal weinig af 
van het algemeene type. Men ontmoet in hoofdzaak slechts twee en 
dan nog vrij zeldzaam voorkomende afwijkingen ; de kroesbladige, bij 
welke de bladeren niet vlak maar min of meer gegolfd zijn en de 
