— 21 — 
werden. Daar is natuurlijk de gemakkelijk verweerende humus, 
achterblijvende uit het oerbosch, lang verdwenen. 
Maar de ondervinding schijnt geleerd te hebben, dat het niet alleen 
op oude bouwgronden, maar ook op verschen boschgrond, zelfs waar 
die zwaar is, voordeel geeft de jonge planten zoo ruim mogelijk 
voedsel te verschaffen. Dat daarbij veel meer voedsel gemakkelijk 
opneembaar gemaakt wordt, dan door de jonge planten, die nog 
maar kleine wortels hebben, welke zich nog niet ver van de stam- 
metjes uitstrekken, kan opgenomen worden en dat zoodoende vooral 
veel stikstofverbindingen verloren gaan, is duidelijk. Maar die 
schade schijnt vergoed te worden door den snellen wasdom der jonge 
tuinen. Er is ook nog meer in het oog te houden, dan alleen de 
vraag omtrent het voedsel. Hierboven werd reeds gezegd dat wij 
het door losmaken en loshouden van den grond in de hand hebben 
invloed uit te oefenen op den vochtigheidstoestand van den grond. 
Zoowel te veel als te weinig vocht is schadelijk. Om het eerste 
te vermijden maakt men, waar het regenwater niet snel genoeg weg 
zakt, afwateringsgoten en om den bodem voor uitdrogen te behoeden, 
houdt men de bovenste laag los en kruimelig. Goed gecontroleerde 
proeven hebben aangetoond dat de grond door verdamping het meeste 
water verliest als die met planten begroeid is, minder als hij onbe- 
werkt is, en het minst als de kruin eenige duimen diep los gehouden 
wordt. Eene laag stof of losse aarde werkt het waterverlies sterk tegen, 
omdat in zulk eene laag het capillaire naar boven zuigen van het 
vocht uit diepere lagen niet meer kan plaats hebben. Het losse 
bovenlaagje wordt wel droger dan de oppervlakte van den aaneen- 
gesloten harden grond, maar het onttrekt weinig aan den daaronder 
liggenden. 
Oppervlakkig heeft het ook den schijn alsof de met boomen of 
met gras begroeide grond, beschut zijnde voor de zonnestralen 
en gedeeltelijk ook voor den wind, minder vocht verliezen moest. 
Men begrijpt echter gemakkelijk, als men bedenkt welk een ver- 
bazend groot verdampend oppervlak de bladeren van een bosch of het 
gras van een veld ontplooien, dat die planten veel meer water ver- 
liezen dan de kale harde grond zoude doen. Aan den bodem, boven- 
en ondergrond te samen, wordt op begroeiden grond aldus veel meer 
