— 14 — 
Dit uit een chemisch oogpunt zeer gecompliceerde en zeer onvol- 
komen onderzochte mengsel van verweeringsprodukten, waarin de 
afgestorven plantendeelen in den bodem overgaan, noemt men 
humus, maar wat met dien naam aangeduid wordt, is volstrekt niet 
altijd hetzelfde mengsel van dezelfde bestanddeelen. Boven de 3000 
voet vindt men b v. in den regel den bovenlaag van den grond 
zwart gekleurd door plantenafval. In lagere streken vindt men 
die scherpe tegenstelling in kleur tusschen boven- en ondergrond 
niet, al is er meestal wel eenig verschil daar tusschen. Daarom zijn die 
bruine, grijze, roode of gele gronden nog niet altijd arm aan orga- 
nische stoffen, maar die bijzonder zwart kleurende verbindingen 
ontbreken in het mengsel. In de vlakte of op lagere hellingen 
vindt men plaatselijk weder donker zwarte klei, b. v. bij Pasoeroean, 
bij Ngandjoek en langs de spoorlijn van daar naar Madioen en tal 
van andere plaatsen. Ook hier zijn het verweeringsprodukten der 
planten, die de klei zwart kleuren, maar het is een ander kleurend 
mengsel dan op de hooge gronden, want het bezit niet in het minst 
de eigenschap van den grond los te houden, die de humus daar- 
boven in vrij sterke mate vertoont. (1) Schudt men den zwarten 
grond van den Smeroe of van den Kawi met koude verdunde kaliloog 
dan kleurt zich de vloeistof dadelijk donkerbruin, maar de grond 
van Pasoeroean geeft op dezelfde wijze behandeld geen kleurstof 
af, slechts door lang staan of koken gaat die langzaam in oplossing 
Zooeven zeiden wij dat de overblijfselen van vroegeren planten- 
groei in den bodem verweeren. Daarbij gaan de aschbestanddeelen 
en de stikstof in verbindingen over, die door de levende planten 
kunnen opgenomen en als voedsel gebruikt worden. Tevens ontstaat 
koolzuur, dat met water en zuurstof van de lucht ontledend werkt 
op de minerale bestanddeelen van den grond, waarbij die voor een 
deel opgelost en voor een deel in klei omgezet worden. Dit op- 
geloste gedeelte kan door de wortels direct opgenomen worden. 
(1) Het woord liumus wordt in twee verschillende beteekenissen gebruikt, 
oen engere en een ruimere. In het eerste geval bedoelt men er alleen dat 
gedeelte der organische stoffen in den bodem mede, dat dezen zwart kleurt en 
los houdt, in het tweede beduidt het al de organische sfof in den grond. 
Geheel onjuist is het eiken lossen grond waar men een wandelstok diep in 
kan steken humus te noemen, zooals in Indië veel gedaan wordt. 
