— 61 — 
in Midden- Java gewerkt hebben, laten ook zoo planten in schuine 
gaten met den wangkil gemaakt, maar overigens is dat in den 
Oosthoek een onbekend werktuig. 
Het planten met poeterans is, als het goed gedaan wordt, zeker 
de werkwijze waardoor de ontwikkeling der boompjes het minst 
gestoord wordt. Een administrateur deelde ons mede, dat bij hem 
de met poeterans geplante tuinen tegen het einde van het tweede 
jaar voor het eerst bloeien, maar die met tjaboetans pas tegen het 
einde van het derde. Komt men dus vroeger in de productie, dan 
kan men ook wat meer geld besteden voor het planten, want met 
poeterans kost het meer. Tjaboetanbibit wordt om zoo te zeggen 
van de bedding opgeraapt, uit gezocht en in manden met honder- 
den stuks tegelijk naar de tuinen gebracht, maar poeterans moeten 
een voor een op de bedding uitgestoken worden, voorzichtig opge- 
nomen, in den regel ingepakt in bladeren en dan met enkele stuks 
tegelijk weggedragen. Het inzetten in de kuiltjes gaat zeker niet 
vlugger dan met tjaboetans, want de kluit moet eerst uitgepakt en 
dan zorgvuldig zoo gezet worden, dat het stammetje precies rechtop 
en de wortelhals gelijk met den beganen grond komt. Ook het 
opvullen om de kluit moet gelijkmatig geschieden, leege holten 
mogen er in het geheel niet omheen overblijven. 
In de Vorstenlanden wordt nog veel met poeterans geplant. Men 
heeft daar als werkvolk toch, Javanen die in heeredienst uitkomen 
en wel netter maar langzamer werken dan Madureezen. Op een 
zeker land werd ons b. v. medegedeeld, dat daar een man per dag 
dertig tjaboetans plant, dan is zijne taak afgeloopen. Buiten de 
Vorstenlanden doet men het op landen waar men minder zeker is 
van regen, zoo b. v. op laaggelegen perceelen aan den noordkant 
van den Kloet. Men wacht ook daar met planten totdat de regens 
goed zijn doorgekomen, maar dan volgen er wel eens eenige droge 
dagen achter elkaar, de grond is los en doorlatend. Volgt nu 
juist na het planten zulk eene droge periode, dan slaan tjaboetans 
wel eens niet aan, terwijl poeterans er beter tegen kunnen. 
Maar planten met poeterans is in den Oosthoek meer uitzondering. 
Elke koelie moet daar voor eiken dag werken betaald worden. 
Alleen met Liberia wordt het nog al dikwijls gedaan. Met tja- 
