— 65 — 
rijen boomen van vijf tot zeven jaren oud overgeplant zijn. De 
boomen worden uitgegraven, de wortels schoongemaakt en be- 
kapt, zoodat alleen de penwortel met zijne hoofdtakken overblijft en 
zoo onmiddellijk weder in een plantgat gezet, dat men met grond 
op vult. Voor deze bewerking kiest men natuurlijk den natten 
tijd, als men er vrij wel zeker van is, dat het ’s middags regent, 
zoodat de waterverdamping door de bladeren gering is. Bijna zon- 
der uitzondering slagen de boomen er in, om in weinige dagen weder 
haarwortels te maken en spoedig weer door te groeien. 
Een vereischte echter is een losse grond, die dadelijk goed aan- 
sluit om de wortels. Het bedoelde land ligt op zandigen grond en 
het succes daar verkregen bewijst onzes inziens niet, dat deze werk- 
wijze ook even goed op kluiterigen klei-grond voldoen zal. 
Een ander punt is, dat men boomen voorradig moet hebben, om 
mede in te boeten, want als men eenen tuin moet rooien, om den 
anderen in te boeten, is het voordeel zeer twijfelachtig. Op vele 
landen bestaat echter de gewoonte om langs de paden paggers te 
planten, dat wil zeggen in de reien langs het pad dubbel zooveel 
boomen te zetten als in de andere. Deze dubbelen kan men dan voor 
inboeten gebruiken en ook de kruisboomen waarvan hierboven 
sprake was. 
Toppen en snoeien. 
Een koffieboom vertoont in aanleg de gestalte van eene vierhoekige 
pyramide. De stam groeit recht naar boven, de in paren tegenover 
elkaar gestelde takken staan recht daarvan af en de opeenvolgende 
takkenparen maken met elkaar een rechten hoek. 
De meeste boomen wijken echter reeds in de eerste jaren van 
dien grondvorm af, omdat de stammen in den regel min of meer 
gedraaid zijn, zoodat het derde takkenpaar niet juist boven het 
eerste en het vijfde niet juist boven het derde komt. Later worden 
de afwijkingen nog sterker. Aan den stam verschijnen waterloten 
(troeboesan, wiwilan, siroen), die eene groote groeikracht bezitten en 
waarvan enkele zich ontwikkelen tot zij- of nevenstammen, dikwijls 
Med. PI. XXIY. 5 
