— 74 — 
bessen, maar wel bladeren droegen, daarvan wel voorzien waren. 
Een bewijs hoe de bessen de takjes, die hen droegen, uitgezogen 
hadden. Door de afwezigheid van bladeren was de sapstroom naar 
die takjes zwak, zoodat de toevoer van voedsel uit andere deelen 
van den boom slechts gering was. Daarom konden zulke takjes 
ook geen jong blad maken, omdat daarvoor in den beginne toevoer 
van voedsel noodig is. 
Zoo laat zich ook verklaren waarom boomen, die zwaar dragen, 
zooveel meer van de bladziekte te lijden hebben dan niet dragende. 
Terwijl de bladeren vernield worden door den schimmel, blijven de 
bessen toch het voedsel uit den boom naar zich toe trekken. Een 
boom, die niet zulke uitzuigers te voeden heeft, kan het veel langer 
volhouden altijd maar weer jonge bladeren te maken in plaats van de 
afgestorvene. Komt er dan eene voor de Hemileia ongunstige periode, 
dan ziet men den laatsten spoedig weder in vollen bladerdos 
staan, terwijl de eerste zich slechts zeer langzaam herstelt. 
Javakoffie wordt gewoonlijk getopt als die eene hoogte bereikt 
heeft van vier tot vijf voet. De leden onder de plek waar de 
stam afgebroken is, groeien daarna door tot zij hun vollen wasdom 
bereikt hebben, zoodat de boomen eene hoogte van vijf tot zeven 
voet bereiken. Op enkele plaatsen ziet men hooger getopte boomen ; 
misschien is dat wel goed voor de plant als z oodanig, in de stukken 
waar de groei weelderig is, maar het geeft aanleiding tot moeilijk- 
heden bij den oogst, de plukkers moeten er bij klimmen, halen de 
takken met haken naar zich toe en breken er vele. Yoor het snoeien 
is het ook lastig. Daarom zagen wij op een perceel waar gedeelte- 
lijk boomen staan van acht tot tien voet, die boomen afzagen op 
vijf voet. Zulk een boom moet dan eerst weder een nieuw takken- 
scherm maken aan zijne kruin en zal dus vermoedelijk in het vol- 
gend jaar weinig koffie opbrengen, maar dat had men er voor over. 
Enkele oude ongetopte Liberia aanplantingen hebben eene hoogte 
van dertig voet en meer bereikt en dragen het meest aan de bovenste 
takken. Daar is met ladders niet meer bij te komen en men moet 
jongens in den boom laten klimmen om te plukken, wat natuurlijk 
veel breken van takken ten gevolge heeft. Het gelukt echter niet 
Liberia laag getopt te houden, op 5 of 6 voet, de boom is er te 
