— 80 — 
lang aanhoudende droogte of dagelijksche zware regen zijn in staat 
het bloeien geheel te doen ophouden. 
In de laatste jaren is de oostmoesson zoo droog geweest, dat men 
op vele landen geen bloei heeft gehad voor het begin van den west- 
moesson, in October, en dit jaar schijnt de droogte op vele plaatsen 
de knoppen zoo beschadigd te hebben, dat er ook na het invallen der 
regens geen bloei van beteekenis uitgekomen is aan de Java-koffie. 
Bij de Java zijn de bessen in den regel rood en rijp zeven maan- 
den na den bloei. Op de laagst gelegen landen eenige dagen vroe- 
ger, op de hoogere ziet men het tot acht maanden duren. Tenge- 
volge van droogte en gebrek aan voedsel, kan het rijpen vertraging 
ondergaan, de bessen worden dan niet rood, maar geel, herstelt de 
boom zich bijtijds dan worden deze ook nog rood en vol rijp. 
Bij de Liberia gaat het iets langzamer, de bessen zitten meest 
9 tot 12 maanden aan den boom. Hierbij moet in aanmerking 
genomen worden, dat het rijpen bij deze soort zeer vertraagd wordt 
door droogte en dat de rijpe besseu zeer lang aan de takken blijven 
zitten zonder af te vallen. Op het land in Midden Java, waar men 
zich, zooals boven besproken, bijzonder toegelegd heeft op het kweeken 
van generaties van op Java gewonnen zaad, deelde men ons ook mede, 
dat de vruchten aan de boomen der vierde en vijlde generatie reeds 
na 7^2 tot 11 maanden rijp zijn. 
Welke rol speelt daarbij nu de schaduw? Voor zoover wij tot 
nog toe weten, die van verhinderaar van te zwaren bloei, dus van 
overdracht en uitputting. Voor den groei der boomen, het leven 
met uitsluiting van bloei en vruchtdracht, schijnt de schaduw eer 
na- dan voordeelig. Jonge planten in hunne eerste jaren groeien 
beter in nieuwe aanplantingen waar nog geen schaduw is, dan als 
inboetelingen in oudere tuinen. Soms is waargenomen dat de 
schaduwboomen de Liberia meer kwaad dan goed doen, (1) 
zoodat de bladeren van deze onder de schaduw door de droogte 
slap hingen, terwijl de onbeschaduwde nog frisch waren. Java 
koffie vertoont het verschijnsel van door water gebrek slap hangen- 
de bladeren minder dikwijls dan de Liberia en verdraagt droogte 
(1) Zie Dr. V Romburgii en Wigman. De Liberia-koffiecultuiir op Java. Teys- 
mannia 1896, waarvan w^ij de lezing ook overigens zeer aanbevelen. 
