81 
in het algemeen beter, maar het wegzuigen van het water in den 
grond om de koffiewortels heen door de schaduwboomen kan in 
tijden van droogte nooit anders dan nadeelig zijn. 
Wij zagen eenmaal in Midden- Java eene uitzondering op den 
regel, dat Liberia eerder door droogte lijdt dan Java; ineenentuin 
in den laatsten westmoesson geplant, met Java en Liberia dooreen, 
hingen einde September de bladeren der Javaplantjes slap en die 
der Liberia niet, naar wij vermoeden, omdat de wortels dezer laatste, 
die grooter waren, reeds eene diepere grondlaag bereikt hadden, die 
meer water bevatte. 
Op hooge landen, waar het aantal uren zonneschijn per dag ook 
in den oostmoesson geringer is dan in lagere streken, schijnt men het 
wel zonder schaduwboomen te kunnen stellen. Wij bezochten er 
een, waar op de vlakkere gedeelten de schaduw weggekapt was, 
blijkbaar zonder schade voor den aanplant. Een ander hooggelegen 
land in den Oosthoek heeft door het uitsterven der dadaps tenge- 
volge der dadapziekte (1) een paar jaren zonder schaduw gestaan, 
naar wij vernemen heeft dit geen nadeel gedaan. Op nog een 
ander, wat lager gelegen land, wordt op uitgebreide schaal de 
dadap verwijderd, een zeer interessante proef, maar die nog niet 
lang genoeg duurt om te zeggen, wat de einduitkomst zijn zal. 
Er is tot nog toe geen schaduwboom gevonden, die zoo aan alle 
eischen voldoet als de dadap (Erythrina lithosperma)^ waarvan de 
kruinen zulk een gelijk verdeelde, ijle schaduw geven, die zoo 
weinig zorgen eischt, zich zoo laat besnoeien en dan maar weer 
doorgroeit, zich zoo gemakkelijk laat planten en zoo vlug opschiet. 
De meest gebruikte variëteit is de dadap-serep met grijswitte, recht 
in de hoogte groeiende stammen. De dadap-solo heeft een grauw 
of meer bruinachtig gekleurden stam en iets grooter bladeren, 
groeit meestal scheef naar boven en wortelt ondiep, hij waait daar- 
door nog al eens om en zijne schaduw is iets minder gelijkmatig 
verdeeld. Op vele plaatsen wil de serep niet best groeien of wordt 
die in den oostmoesson door rupsen of bladluizen kaalgevreten, daar 
plant men dan liever de solo, die taaier plant is en minder van 
de rups te lijden heeft. Dan ziet men nog hier en daar de dadap- 
(1) Zie Dr. Janse, Teysmannia 1893, bldz. 415 en 1894 bldz, 499, 
Med. PI. XXIV. 
B 
