— 92 -- 
het product is mannetjes koffie, de bessen zijn zacht als van Java- 
koffie en gemakkelijk te pulpen. De boonen zijn niet veel grooter 
dan Java, maar ronder, aan de uiteinden blauw, in het midden geel, 
dus bont en daarom niet gezocht, hoewel de smaak goed is. 
Op KI. Getas staan nu 150.000 van die enten waarvan 10 — 12000 
ouder dan 5 jaar. Een boom van 6 jaar gaf eenmaal 2 katties koffie, 
maar dat was eene uitzondering, de Heer v. Riemsdijk schat dat 
zij in volwassen tuinen, dooreen 5 pikol per bouw zullen opbren- 
gen, hij kan dat cijfer echter alleen onder voorbehoud opgeven, 
daar de enten grootendeels ingeboet zijn in oudere tuinen. 
Het is dus bewezen, dat men in het groot Javakoffie en hy- 
bride kan enten op Liberia onderstam, dat men entende met 
takrijs op die wijze een eigenaardig type van boomeu kan verkrij- 
gen, dat in vele opzichten voordeelen heeft, vooral een zeer krachti- 
gen groei vertoont, geen zorgen in de tuinen vereischt, en wat 
vorm van blad en vrucht aangaat overeenkomt met den moeder- 
boom waarvan het rijs genomen is. 
In dit laatste ligt het gebrek dezer hybride enten. Deze moe- 
derboom geeft dezelfde soort van minder gewilde koffie en veel 
vooze bessen evenals de enten. Den Heer v. R. was het in den 
beginne voornamelijk er om te doen bladziektevrije boomen te 
verkrijgen en koos daarom een moederboom die die eigenschap bezat 
maar nu later blijkt niet in alle opzichten geheel te voldoen. Er 
moet dus gezocht worden naar een betere hybride. Op verschillende 
plaatsen op Java is men reeds met proeven in die richting bezig, die 
hier en daar veel beloven, wat wij er van gezien hebben is echter 
nog te jong om een bepaald oordeel daarover te kunnen uitspreken. 
Ons schijnt de vermenigvuldiging door enten van het hoogste 
belang met het oog op de aaltjesziekte. In Frankrijk zijn duizenden 
hectaren wijnberg gered van de Phylloxera, die de wortels der 
fransche druivensoorten vernielt, door ze te beplanten met enten van 
fransche wijnstokken op amerikaanschen onderstam, die weinig 
aangetast wordt. Zoo worden thans op Java vele perceelen met 
uitsterven bedreigd door de nematoden. De Liberia wortels zijn 
daar blijkbaar iu den regel tegen bestand want op plekken waar 
de Javakoffie door de aaltjes vernield is, groeit de Liberia goed. 
