93 — 
al vindt men er ook wel eens een enkel boompje door aangetast. 
Ligt het nu niet voor de hand te beproeven zulke plekken weder 
te beplanten met enten op Liberia onderstam. Men kan daartoe 
rijs nemen van Javaboomen, die eene bijzonder in trek zijnde soort 
boonen leveren, veel dragen enz. enz. Slaagt het enten met Java- 
rijs niet overal zoo goed als op Klein Getas, dan kan men het met 
een hybride met goede eigenschappen probeeren. Al is thans de hy- 
brideboon door de makelaars niet gezocht, wie weet hoe de markt 
daar over enkele jaren over zal denken, want het begrip van 
kwaliteit bij koffie berust voor een groot gedeelte op fantaisie en 
mode, die wel eens afwisselt. Enten van koffie is noch bijzonder 
moeilijk noch bijzonder kostbaar, de reeds opgedane ondervinding 
geeft alle hoop op goed slagen. 
Ziekten. 
Omtrent de ziekten in de koffie, veroorzaakt door dierlijke vijan- 
den kunnen wij er ons toe bepalen te verwijzen naar het werk van 
Koningsberger, „De dierlijke vijanden der Koffiecultuur op Java. 
Mededeelingen uit ’s Lands Plantentuin XX”, Verder heeft Prof. 
ZiMMERMANN in Teijsmannia een voorloopig verslag gegeven omtrent 
„Het groepsgewijze afsterven der Koffieheesters in gesloten plant- 
soenen”, tengevolge van aanvallen van Xematoden. Daaraan hebben 
wij alleen toe te voegen, dat wij die Xematoden ook vonden op zeer 
jonge landen in plantsoen van het tweede en derde jaar, op plekken 
waar de ontwikkeling der jonge boomen van het planten af te wenschen 
had overgelaten, zoodat men het als vrij wel bewezen kan aannemen, 
dat de aaltjes reeds op die plekken voorhanden waren, toen er nog 
oerbosch stond, dat het als zeer onwaarschijnlijk te beschouwen is, 
dat die daar van elders zouden zijn aangevoerd. 
Onder de ziekten veroorzaakt door plantaardige organismen blijft, 
ongelukkig genoeg, de bladziekte de gewichtigste plaats innemen. 
Na de onderzoekingen van Marshall Ward en D^ Burek (Mededeelin- 
gen uit ’s Lands Plantentuin IV en V) weten wij omtrent de oor- 
