990 
refractaire stadium van de contractie, die in het begin van de 
prikkelbare periode wordt opgewekt, verkort. Deze verkorting van 
het refractaire stadium is voor het aanhouden van het delirium van 
groot gewiclit. Wanneer de ,,Erregung” na een extraprikkel de kamer 
in etappes heeft doorloopen, dan is de duur van zulk een omloops- 
tijd belangrijk verlengd. Komt nu de prikkel weer bij het beginpunt 
aan, dan spreekt dit weer aan en komt opnieuw tot contractie, 
omdat het te korte refractaire stadium van de voorafgaande contractie 
reeds afgeloopen is. Opnieuw gaat de ,,Erregung” door de kamer 
en weer met horten en stooten. Zoo blijft dus de prikkel door de 
kamer rondgaan als een dwaallicht en eerst dan, wanneer hij op 
een refractair gebied stoot, houdt het woelen op en ontstaat de 
postundulatoire pauze, die ook kan ontbreken. (Eig. 1 na 2 in de 
2de rij). 
Na een extrasystole, die later in de prikkelbare periode is opge- 
wekt, gaat na één omloop de prikkel niet weer rond, omdat hij dan 
afstuit op het refractaire stadium, dat bij deze extrasystole van 
langeren duur is. Dezelfde verhoudingen bestaan er bij de normale 
rhythmische sy stolen. Ware hierbij toch het refractaire stadium 
afwezig of veel korter, dan zou in het gesloten spiersysteem van de 
kamer de prikkel steeds rondgaan en zou de kamer dus niet 
rhythmisch kunnen kloppen onder den invloed der sinusimpulsen. 
Volgens mijn theorie ligt dus aan het hartwoelen een niet ge- 
coördineerde contractie ten grondslag, niet op de wijze, zooals 
Winterberg ’t zich dacht: n.1. dat er afzonderlijke haarden van 
contractie onafhankelijk van elkaar functionneeren ; volgens mijn 
theorie komen de verschillende gebieden van een hai'tafdeeling na 
elkaar tot contractie en kan een eejimaal opgewekte ,,Erregung” 
vele malen na elkaar een hartafdeeling doorloopen ; het kamerdelirium 
bestaat uit een aaiieenrijging van gefi'actionneerde kamersystolen. 
Wil dus hartwoelen ontstaan, dan moet op het oogenbJik van het 
ontstaan aan 2 voorwaarden worden voldaan : 
1. Het refractaire stadium moet verkort zijn. 
2. De prikkelgeleiding door de kamer moet gebrekkig zijn. 
Aan deze beide voorwaarden is voldaan in mijn experimenten. 
Direct na afloop van het refractaire stadium is de metabole toestand 
van de kamer slecht, de coniractiliteit is ^an gering, dus het refrac- 
taire stadium, dat een contractie begeleidt, duurt kort; tevens is de 
geleidbaarheid door de kamer dan een gebrekkige ’). 
Blijvend woelen kan daarna volgen, wanneer de „Erregung” na een omloop 
telkens weer op ’t uitgangspunt aankomt op een oogenblik, dat de restauratie nog 
gebrekkig is. Zoo kan de prikkel in een hartafdeeling gevangen blijven en telkens 
