1035 
den vasten wand zal de thermodynamisclie potentiaal dalen met 
hetzelfde bedrag en dat deze daling vrijwel geheel op rekening 
gesteld mag worden van eene daling van in de onmiddellijke 
nabijheid van dezen wand, waar evenals in den damp de opgeloste 
stof ontbreekt en dus eene wijziging van x geen invloed hebben 
I kan, omdat ,i’ hier nul is, is eene verlokkende onderstelling daar 
! in dit geval vddp = v(Ip^ zou zijn, waarin v voorstelt het specifiek 
1 vloeistof volume van het zuivere oplosmiddel aan den wand. Hoe 
j dit ook zij, liet is wel zeker dat p^ aan den wand verandering zal 
! ondergaan bij wijziging der concentratie. 
j Denkt men zich twee glazen vaten, beide gevuld met eene zeer 
j verdunde suikeroplossing in water van volkomen dezelfde concen- 
I tralie en ondeiding verbonden door eene buis met een zoodanige 
I vernauwing, dat in het vernauwde gedeelte geen snikermoleculen 
I kunnen voorkomen, omdat zij hiertoe niet tot op voldoenden afstand 
I den wand naderen en dat zij dus alleen het uiterste laagje der 
: grenslaag bevat, dan zal in beide vaten en in de buis de di‘uk 
j p, onmiddellijk langs den wand en in de richting van den wand 
! overal dezelfde zijn. Verhoogt men nu in het linker vat de concen- 
i tralie met een bedrag A.i’j, dan zal overal in het linker vat tot de 
; vernauwing de druk langs den wand gedaald zijn met een bedrag 
: Ap, ; het evenwicht is verbroken; in de vernauwing krijgt men in 
, de richting der buis een drukverval, die een stroom van zuiver water 
I door de vernauwing zal voeren van rechts naar links. Door te ver- 
i hinderen dat de oplossing in het linker vat een grooter volume gaat 
I innemen wordt het evenwicht hersteld door opstuwing van eenig 
j water. De druk in het linker val zal dan dientengevolge overal in 
I alle richtingen met het standvastig bedrag Ap, toenemen, zoodat de 
; druk langs den wand in dit vat weer p, zal worden en het evenwicht 
I hersteld wordt. Deze drukvermeerdering Ap, is nu wat men den 
I osinotischen druk noemt, de overdruk die in het linker vat ontstaat, 
j Is in het rechter vat geen suiker aanwezig en bestaat in het linker 
1 vat dus reeds een osmotische druk, overeenkomend met de geringe 
concentratie dan kan men zeggen, dat het bedrag waarmee 
tengevolge van een concentratieverhooging c/.r, de druk langs den 
wand p 3 afneeint juist gelijk is aan het bedrag waarmee tengevolge 
van capillaire werking de osmotische druk toeneemt. 
Het experiment leert dat Ap, = Aa^j, waarin Ap, den osmo- 
tischen druk voorstelt. Zoo Ap, de drukverandering langs den wand 
voorstelt, dan schrijven wij — Ap = ^ — hx. In deze laatste betrek- 
V 
67 
Verslagen der Afdeeling Natuurk. Dl. XXVlll. A®. 1919/20. 
