1039 
bij zoodanige teinperatiuir dat ook ijs in de suiker-0[)lossing voorkomt. 
Het ijs is van de oplossing gescheiden door een laag zuiver water, 
waarin de druk onmiddellijk langs den wand is. Dat bij nit- 
vriezen zuiver water bevriest en dat dit geschiedt aan het oppervlak 
van het ijs, wijst er op dat in de laag, die het ijs omgeeft, de opgeloste 
stof ivaarschijn lijk ontbreekt. Wanneer wij nu, terwijl de druk stand- 
vastig blijft, de concentratie doen toenemen met (/.t-j, dan verandert 
de druk p.^ met een zoodanig bedrag dat vd}>^= — MllT dx^, 
waarin v dus het specifiek volume van het aan het ijs grenzende 
water is. Nu de vaste wand een ijswand is, die met het water in 
thermodjnamisch evenwicht zal moeten xerkeeren, is echter het 
evenwicht verbroken, eigenlijk niet rechtstreeks tusschen het ijs en 
de oplossing, maar tusschen het ijs en de het ijs omhullende laag 
van zuiver water, waarin de druk p.^ langs het ijsoppervlak en dus 
ook het drukverschil p .^ — veranderd is. Alleen wijziging in de 
temperatuur kan het evenwicht herstellen, kan maken dat de twee 
elkaar rakende phasen weer in coëxisteerend evenwicht zullen gera- 
ken. Eene verandering der temperatuur met dt, zal de potentialen 
van het water en van het ijs doen veranderen met — dt en 
— Pij dt. Daar — py dt tevens de totale verandering van den thermo- 
djnamischen potentiaal van het ijs is, zal dus 
— pijdt = — py,dt f- V dp,,. 
Daar verder — pij = —, waarin / de smeltingswarmte voor- 
stelt, gaat de betrekking over in 
dp^ A 
dt vt 
dp^ is negatief; er is dus vriespuntsdaling en osmotische druk bestaat 
niet. Eerst, wanneer wij het geheel, na verhinderd te hebben dat 
het volume grooter wordt, semiperraeabel in verbinding brengen met 
eene oplossing van de oorspronkelijke concentratie en onder den 
druk, waaronder het geheel staat, treedt osmotische werking op en 
neemt de druk in dit geheel overal en in alle richtingen toe met 
een bedrag juist gelijk — dp^ (d.i. een positief bedrag). De formule 
voor de vriespuntsdaling wordt dus op het teeken na volkomen 
dezelfde of zoo dp de osmotische druktoenarne voorstelt 
dp A 
dt vt 
