1165 
wassclien) totdat de darm een constante gevoeligheid \’ oor dit vergift 
had gekregen. Was dit gescliiedt dan werd onderzocht hoeveel 
atropine moest worden toegevoegd opdat na 3 minuten de pilocai'- 
pine werking bijna geheel was opgeheven. 
Hierbij werd niet gelet op de intensiteit der ,,pendell)ewegingen” 
maar werd de pilocarpinewerking als opgelieven beschouwd, indien 
het voetpunt der curve bijna weer tot het normale was teruggekeerd. 
Bij deze proeven bleek nu, dat de hoeveelheid atro[)ine die noodig 
is om de pilocarpinewerking op te heffen niet afhankelijk is van 
de grootte der inlocarpinedosen, maar van de intensiteit van de 
loerking, die door de pilocarpine wordt teweeggebracht, d. w. z. 
wanneer in een zelfde proef op het ééne oogenblik een bepaalde 
dosis pilocarpine een zwakke wei'king heeft en op een ander 
oogenblik een sterkere werking, dan zal de hoeveelheid atropine 
die in het eerste geval noodig is ook kleiner zijn dan die in het 
tweede geval noodig was. En ditzelfde geldt niet alleen voor de 
werking van de pilocarpine op een zelfde darmstuk maar ook op 
verschillende darmstukken. Is dus de gevoeligheid voor pilocarpine 
die tenslotte den darm bereikt, zoodanig dat 0,1 mgr. pilocarpine 
b.v. een zwakke werking heeft dan zal evenveel atropine noodig 
zijn om deze werking op te heffen, dan wanneer een dosis van 
0,01 mgr. pilocarpine reeds in staat was geweest om een zelfde 
zwakke pilocarpinewerking te voorschijn te roepen. Wij hebben 
totaal op deze wijze 33 proeven verricht. Werden deze proeven 
zoodanig gerangschikt dat bijeen werden gebracht alle gevallen 
waarin de pilocarpine een zwakke, alle gevallen waarin de pilocar- 
pine een middelmatig sterke en alle gevallen waarin de pilocarpine 
een sub-maximale werking had (overeenkomende met het punt c 
der concentratie werkings-curve van fig. 2), dan bleek dat voor de 
eerste groep van gevallen gemiddeld voor hel antagonisme noodig 
was 0,0005 mgr. atropine, in het tweede geval 0,001 mgr. atropine 
en in het derde geval 0,0014 mgr. atropine. Dit beteekent dus, 
dat wanneer de intensiteit van de pilocarpijiewerking stijgt van 
een punt a tot een punt c der concentratiewerkings-curve, dat dan 
3 maal zooveel atropine noodig is als tevoren. De hoeveelheid 
pilocarpine, die noodig was om een bepaalde intensiteit van werking 
te verkrijgen had geen invloed op de hoeveelheid atropine die later 
noodig zou zijn om de pilocarpinewerking op te hetfen. 
Nadat nu gebleken was, dat in de zone a tot c der concentratie- 
werkings-curve de atropinewerking afhankelijk is van de intensiteit 
der werking van de pilocarpine, werd vermoed, dat in het verdere 
