1166 
verloop der concentraliewerkiiigs-curve, dus bij nog hoogere con- 
centratie pilocarpine, de voor het antagonisme noodige atropine dosis 
niet meer zou stijgen. Ware dit het geval geweest, dan zouden — 
hoewel wij geheel andere criteria gebruikt hebben als v. Lidth de 
Jeüde — , onze resultaten volkomen met de zijne hebben overeen- 
gestemd. Tegen de verwachting bleek echter, dat bij verder stijgen 
der pilocarpine-dosis ook de atropine-dosis — althans bij het vast- 
houden aan onze criteria — aanzienlijk moest worden vermeerderd. 
Deze laatste uitkomst wijkt dus af van die van v. Lidth de Jedde 
maar dit kan geheel worden verklaard door het verschil in de 
gevolgde techniek, waarbij nog komt dat juist bij de liooge pilocar- 
pine-concentraties het verschil tusschen de door v. Lidth de Jeude en 
de door ons gebruikte criteria zich veel sterker doet gevoelen dan bij de 
vorige proef. Want na deze zeer hooge pilocarpine-concentraties is 
de tijd van 3 minuten, waarna de atropinewerking steeds werd beoor- 
deeld, te kort. in die proeven waar kleine hoeveelheden pilocarpine 
werden benut, was ons gebleken, dat indien na 3 minuten door de 
atropine de pilocarpinewerking nog niet was opgeheven, de atropine 
werking na langer wachten slechts langzaam toeneemt, zoodat het 
beoordeelen der werking na 3 minuten een geschikte maatstaf bleek 
te zijn. Bij de zeer hooge pilocarpine-concentraties is dit niet zoo, 
daar komt het herhaaldelijk voor, dat na 3 minuten nog slechts een 
zeer geringe werking door de atropine is uitgeoefend, terwijl na 4 
of 5 minuten de werking soms volledig is. Aangezien dus bij de 
hooge pilocarpine-concentraties de tijd van 3 minuten zeker te kort 
is en bij de lage pilocarpinedosen de tijd niet heel veel langer dan 
3 minuten mag worden genomen (omdat anders te veel kans bestaat 
dat de pilocarpinewerking spontaan vermindert, zoodat de atropine- 
werking gesimuleerd zou worden waar die inderdaad niet bestond) 
is onze methode niet betrouwbaar bij het vergelijken van de anta- 
gonistische atropinewerking bij de kleine en bij zeer groote pilo- 
carpine-lioeveelheden. Daarom hebben wij ons onderzoek in die 
richting niet voortgezet en kunnen wij alleen raededeelen dat bij 
sterk toenemen der pilocarpinedosis in de zone c tot d (en verder) 
der c — IV curve, de atropinedosis ongetwijfeld nog verder moet 
stijgen, zonder dat wij in staat zijn nauwkeurige gegevens hieromtrent 
te verschaffen. 
Wij kunnen uit onze proeven de volgende conclusies trekken: 
1. In overeenstemming met hetgeen door v. Lidth de Jeude en 
anderen is gevonden, is de pilocarpinewerking op den overlevenden 
darm geheel afhankelijk van de concentratie der pilocarpine in de 
voedingsvloeistof. De pilocarpinewerking is volkomen reversibel. 
