1169 
In het geval van ontladingen door een spectraalbuis kan men de 
niet de electrostrictie verwante verscliijnselen van den elecirischen 
wind opvatten als een gevolg van de wrijving tiisschen de ionen en 
de neutrale gasmoleculen. Het is duidelijk, dat de elecirische druk 
des te grooter zal zijn, naarmate het verschil in eigenscliappen der 
positieve en negatieve ionen grootei- is. Zooals wij reeds 0 [)meikten 
is deze electrische druk van een totaal andere grootle-orde dan de 
door ons waargenomen veranderingen in den gasdruk. 
3. Massa-transport door den electrischen stroom. 
Door de aan de electroden plaatsgrijpende ontlading der ionen 
treedt evenwel een toestand op, welke men als een accumulatie 
van het boven beschouwde kan opvatten. 
Het bestaande verschil in eigenschappen der tegengesteld geladen 
ionen toch wordt tot op zekere hoogte weerspiegeld door het onder- 
scheid der uit hen door de ontlading aan de electroden gevormde 
gasmoleculen. Al is de dii'ecte invloed van het verschil der ionen 
op den gasdruk gering, geheel andere proporties neemt de te ver- 
wachten invloed op den gasdruk aan, wanneer men in het oog 
houdt dat bij voortduring de electrisch geladen deeltjes zich aan den 
ion-toestand onttrekken. Op dezelfde primaire basis berustend als de 
electrische wind, leidt deze accumulatie tot het veel sterker tot 
uiting komende effect: massa-transport door den electrischen stroom. 
In het algemeen zal bij de aan de electroden plaatsgrijpende ont- 
lading der ionen aan de kathode een ander aantal gasmoleculen 
vrijkomen dan aan de anode. 
Hierdoor zou een op den duui- steeds toenemend drukverschil 
tusschen beide deelen van het ontladingsvat optreden, ware het niet, 
dat een ander zich daartegen verzettend effect o[)trad. Het is toch 
duidelijk, dat, wanneer door het aanleggen van het electrische veld 
een onderscheid in druk optreedt, de gasmoleculen zich daartegen 
zullen verzetten en door diffusie in tegengestelden zin trachten het 
drukverschil op te heffen. De resulteerende drukverschillen corres- 
pondeeren dus met een statiouairen toestand, waarbij evenveel mole- 
culen door diffusie in de stroombaan worden teruggebracht als 
nieuwe — in ionvorm — door den electrischen stroom naar de 
electroden worden gevoerd. 
Reeds J. Stark (I.c.) heeft eenige voorloopige berekeningen in dien 
zin opgesteld. Daar toen ter tijde echter de stroomingswetten voor 
zeer verdunde gassen nog niet ontwikkeld waren, staan zijn bereke- 
ningen op zeer losse schroeven. Zoo neemt hij daarbij willekeurig 
